G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn istihdam ili\u015fkileri daha karma\u015f\u0131kt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015firketler i\u015fyeri motivasyonunu art\u0131rmak ve piyasada \u00f6ne \u00e7\u0131kmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na standart bir \u00fccretten daha fazlas\u0131n\u0131 sunmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, i\u015fverenlerin \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n \u00fccretlerini prim ve\/veya ikramiye gibi ek menfaatlerle te\u015fvik etmesi yayg\u0131n bir uygulama haline gelmi\u015ftir. Bu ek menfaatler i\u015fverenler i\u00e7in mali bir y\u00fck olu\u015fturabilece\u011finden, i\u00e7erikleri ve de\u011fi\u015fiklikleri her iki taraf i\u00e7in de \u00f6nem arz etmektedir. S\u00f6z konusu hususlar k\u0131saca \u00f6zetlenecektir.<\/p>\n
Prim ve\/veya ikramiye olarak kabul edilen nedir? Bunlar\u0131n kaynaklar\u0131 nelerdir?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrk mevzuat\u0131nda \u00f6zel sekt\u00f6re ili\u015fkin ba\u011flay\u0131c\u0131 bir ikramiye ve\/veya prim d\u00fczenlemesi bulunmamaktad\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla bunlar\u0131n uygulanmas\u0131 i\u015fverenlerin takdirine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, primler ve ikramiyeler \u00e7o\u011funlukla i\u015f s\u00f6zle\u015fmelerinden, toplu s\u00f6zle\u015fmelerden veya \u015firketin i\u00e7 d\u00fczenlemelerinden kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n Prim, nitelik ve nicelik a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u015far\u0131l\u0131 performansa kar\u015f\u0131l\u0131k olarak \u00e7al\u0131\u015fana \u00f6denen ek bir \u00f6demedir[1]<\/a>. \u00d6te yandan, ikramiye, olumlu bir i\u015fveren-\u00e7al\u0131\u015fan ili\u015fkisi yaratmak veya \u00f6rne\u011fin yeni y\u0131l, ulusal veya dini bir bayram, evlilik, do\u011fum, i\u015fletmenin kurulu\u015f y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc gibi \u00f6zel bir durumu kutlamak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fana sa\u011flanan ek bir \u00f6deme olarak tan\u0131mlanabilir.[2]<\/a><\/p>\n Ki\u015fisel performansa dayal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, bir \u00e7al\u0131\u015fan bu t\u00fcr bir ek \u00f6deme i\u00e7in belirlenen ko\u015fullar\u0131 yerine getirdi\u011finde prim almaya hak kazan\u0131r. Primler d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fanlardan herhangi birinin ikramiye almas\u0131 halinde, ikramiyenin genel bir uygulama olmas\u0131 nedeniyle, ayr\u0131m yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirecek ge\u00e7erli bir neden olmad\u0131k\u00e7a, e\u015fit muamele ilkesine uygun olarak t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ikramiyeden yararlanmas\u0131 gerekmektedir. Buna ek olarak, \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n ikramiye talep edebilmesi i\u00e7in belirli bir s\u00fcrenin sonuna kadar \u00e7al\u0131\u015fma zorunlulu\u011fu bulunmamakta, ancak ikramiye \u00f6demelerinin periyodik olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neme kadar yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fana \u00f6deme yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, ikramiye \u00f6demeleri y\u0131ll\u0131k bazda yap\u0131l\u0131yorsa ve \u00e7al\u0131\u015fan sadece alt\u0131 ay \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fsa, ikramiyesi orant\u0131l\u0131 olarak hesaplanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Sa\u011flanmas\u0131 zorunlu olmamakla birlikte, yukar\u0131da belirtilen yasal belgeler sonucunda bir \u00e7al\u0131\u015fan bu t\u00fcr bir ek \u00f6demeye hak kazand\u0131\u011f\u0131nda, i\u015fveren prim ve ikramiyelerle ilgili y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmelidir. Ayr\u0131ca, prim ve\/veya ikramiye \u00f6demesi s\u00f6zle\u015fmeden do\u011fan bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck olmasa dahi i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin bir par\u00e7as\u0131 olarak kabul edilebilir ve a\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131klanaca\u011f\u0131 \u00fczere bir i\u015fyeri uygulamas\u0131 haline gelmi\u015fse \u015firket taraf\u0131ndan tek tarafl\u0131 olarak sa\u011flanabilir. Primler ve ikramiyeler, \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n k\u0131dem ve ihbar tazminat\u0131 hesaplan\u0131rken dikkate al\u0131nd\u0131klar\u0131 i\u00e7in de \u00f6nemlidir.<\/p>\n Aksi takdirde, \u00e7al\u0131\u015fan ge\u00e7erli nedenle fesih hakk\u0131n\u0131 kullanabilir ve tazminat i\u00e7in i\u015f mahkemelerine ba\u015fvurabilir. Ayr\u0131ca, 34. madde uyar\u0131nca \u00e7al\u0131\u015fanlar, \u00fccretlerinin \u00f6denmesi gereken g\u00fcnden itibaren yirmi g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebepler d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6denmemesi halinde i\u015f g\u00f6rme edimini yerine getirmekten ka\u00e7\u0131nabilirler.inci<\/sup> Madde 4857 say\u0131l\u0131 \u0130\u015f Kanunu (\"\u0130\u015f Kanunu\"). Yarg\u0131tay 9. Hukuk Dairesi'nin de belirtti\u011fi gibiinci<\/sup> Hukuk Dairesi'nin 15\/01\/2013 tarih ve 2012\/30916-2013\/568 say\u0131l\u0131 karar\u0131 ile prim ve ikramiyelerin \u00fccretin eki niteli\u011finde oldu\u011fu kabul edilerek bunlar hakk\u0131nda da bu yola ba\u015fvurulabilece\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n Primler ve\/veya ikramiyeler ne zaman zorunlu hale gelir?<\/strong><\/p>\n Prim ve\/veya ikramiyelerin i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi veya toplu i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck olarak d\u00fczenlenmesi halinde i\u015fverenin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc olmas\u0131 do\u011fal bir sonu\u00e7tur. Bir prim ve\/veya ikramiyenin, i\u015fveren taraf\u0131ndan tek tarafl\u0131 olarak uyguland\u0131\u011f\u0131nda dahi 'i\u015fyeri uygulamas\u0131<\/em>'.<\/p>\n Her \u015feyden \u00f6nce, i\u015fyeri uygulamas\u0131 yayg\u0131n bir uygulama olmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, uzun bir s\u00fcre devam etmelidir. \u00d6rne\u011fin; \u00fcst \u00fcste \u00fc\u00e7 ay\/y\u0131l, \u00e7o\u011fu yarg\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde bir iman\u0131n i\u015fyeri uygulamas\u0131 olarak kabul edilmesi i\u00e7in yeterli g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, bir i\u015fyeri uygulamas\u0131 ayn\u0131 zamanda ko\u015fulsuz olmal\u0131d\u0131r. Son olarak, i\u015fverenin kusurlu davran\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklanmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak, bir i\u015fverenin \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na tek tarafl\u0131 olarak belirli primler veya ikramiyeler sa\u011flamas\u0131 halinde, bu primler ve\/veya ikramiyeler yukar\u0131da belirtilen ko\u015fullar\u0131n yerine getirilmesine ba\u011fl\u0131 olarak bir i\u015fyeri uygulamas\u0131 haline gelebilir. Dolay\u0131s\u0131yla, bir \u00e7al\u0131\u015fan, i\u015f s\u00f6zle\u015fmelerinde bu t\u00fcr h\u00fck\u00fcmler bulunmasa bile bunlar\u0131 almay\u0131 bekleyebilir.<\/p>\n Bunlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Evet ise, nas\u0131l?<\/strong><\/p>\n Cevap olumludur. Ancak, kanun bu t\u00fcr de\u011fi\u015fiklikleri s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde d\u00fczenlemekte ve belirli bir prosed\u00fcr\u00fcn takip edilmesini \u015fart ko\u015fmaktad\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce, taraflar kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 mutabakat ile \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilirler. \u00c7al\u0131\u015fan lehine yeni haklar getirilmesi veya mevcut haklar\u0131n iyile\u015ftirilmesi de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6te yandan, bir \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n aleyhine olan de\u011fi\u015fiklikler, \u0130\u015f Kanunu'nun 22. maddesine uygun olarak yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.nd<\/sup> \u0130\u015f Kanunu'nun 22. maddesi. \u0130\u015f Kanunu'nun 22. maddesi uyar\u0131nca, i\u015fveren taraf\u0131ndan i\u015f s\u00f6zle\u015fmesiyle veya i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin eki niteli\u011findeki \u00e7al\u0131\u015fma kurallar\u0131 ve benzeri kaynaklar ya da i\u015fyeri uygulamas\u0131yla olu\u015fan \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131nda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131 ancak yaz\u0131l\u0131 bildirimle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. De\u011fi\u015fikli\u011fin i\u015f\u00e7i i\u00e7in ba\u011flay\u0131c\u0131 olabilmesi, alt\u0131 g\u00fcn i\u00e7inde yaz\u0131l\u0131 olarak onay vermesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, s\u00f6zle\u015fmeden do\u011fan bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya i\u015fyeri uygulamas\u0131 nedeniyle \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n hak kazand\u0131\u011f\u0131 prim ve\/veya ikramiye, i\u015fverenin tek tarafl\u0131 bir tasarrufu ile kald\u0131r\u0131lamaz veya azalt\u0131lamaz.<\/p>\n [1]<\/a> S\u00fczek Sarper, \u0130\u015f Hukuku<\/strong>, Beta, \u0130stanbul, 2016, s. 399.<\/p>\n