Dünya Sa\u011fl\u0131k Örgütü taraf\u0131ndan, 28 Haziran 2021 tarihinde, Sa\u011fl\u0131k için Yapay Zekan\u0131n Eti\u011fi ve Yönetimine \u0130li\u015fkin Dünya Sa\u011fl\u0131k Örgütü (“DSÖ”) Rehberi (“Rehber”) yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Etik, dijital teknoloji, hukuk, insan haklar\u0131 alanlar\u0131nda önde gelen uzmanlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra sa\u011fl\u0131k bakanl\u0131klar\u0131ndan uzmanlar aras\u0131ndaki uzun bir müzakerenin sonucu olan Rehber, yapay zekan\u0131n sa\u011fl\u0131kta kullan\u0131m\u0131yla ilgili etik zorluklar\u0131, riskleri ve yapay zekan\u0131n tüm ülkelerin kamu yarar\u0131na çal\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak için alt\u0131 ilke üzerine aç\u0131klamalar yapmaktad\u0131r.<\/p>\n
Rehber, teknoloji uzmanlar\u0131 ve yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiriciler dahil olmak üzere yapay zeka teknolojilerinin tasar\u0131m\u0131, da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ve iyile\u015ftirilmesinden sorumlu ki\u015filer için tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca DSÖ taraf\u0131ndan Rehber’in, hükümetler ve sa\u011fl\u0131k bakanl\u0131klar\u0131 ile birlikte yapay zekan\u0131n sa\u011fl\u0131k sektöründe kullan\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131mlamaya yönelik politikalar ve uygulamalar belirleyecek olan \u015firketlere, üniversitelere, t\u0131p birliklerine ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flara rehberlik etmesi amaçlanmaktad\u0131r. Rehber, yapay zeka kaynakl\u0131 etik kayg\u0131lar\u0131n belirlenmesinde ve bu kayg\u0131lar\u0131n ele al\u0131nmas\u0131 için ilgili etik çerçevelerin sa\u011flanmas\u0131nda yapay zekan\u0131n dünya çap\u0131nda sorumlu kullan\u0131m\u0131n\u0131 desteklemeyi amaçlamaktad\u0131r.<\/p>\n
Yapay zekay\u0131 kullanan yeni teknolojiler, te\u015fhis, tedavi, sa\u011fl\u0131k ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve ilaç geli\u015ftirmeyi iyile\u015ftirme ve sürveyans ve salg\u0131n yan\u0131t\u0131 da dahil olmak üzere halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u015flevlerini yerine getiren hükümetleri destekleme konusunda büyük umut vaat ederken, Rehber’e göre yapay zekan\u0131n sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda faydal\u0131 bir etkisi olabilmesi için bu tür teknolojilerin tasar\u0131m, geli\u015ftirme ve da\u011f\u0131t\u0131m süreçlerinin merkezinde etik ve insan haklar\u0131 yer almal\u0131d\u0131r. Bu kapsamda DSÖ, yapay zekan\u0131n faydalar\u0131ndan tam olarak yararlanmak için sa\u011fl\u0131k hizmetleri sistemleri, uygulay\u0131c\u0131lar ve t\u0131bbi ve halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 hizmetlerinden yararlananlar için etik zorluklar\u0131n ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini kabul etmektedir. Rehber’de aç\u0131klanan etik kayg\u0131lar\u0131n ço\u011fu, yapay zekan\u0131n ortaya ç\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan önce gelmekle birlikte, yapay zekan\u0131n ile de bir tak\u0131m yeni endi\u015feler ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Rehber’de, yapay zekan\u0131n sa\u011fl\u0131k için kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin bir dizi temel etik ilkeler aç\u0131klanmaktad\u0131r. DSÖ, bu ilkelerin hükümetler, teknoloji geli\u015ftiriciler, \u015firketler, sivil toplum ve hükümetler aras\u0131 kurulu\u015flar\u0131n yapay zekan\u0131n sa\u011fl\u0131k için kullan\u0131m\u0131na yönelik uygun etik yakla\u015f\u0131mlar\u0131 benimsemeleri için bir temel olarak kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 umdu\u011funu belirtmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu ilkelerden ilki olan insan özerkli\u011fini koruma, yapay zeka veya di\u011fer hesaplama sistemlerinin kullan\u0131m\u0131n\u0131n insan özerkli\u011fine zarar vermemesini gerektirir. Zira, yapay zeka kullan\u0131m\u0131, karar verme gücünün makinelere aktar\u0131labilece\u011fi durumlara yol açabilir. Özerklik ilkesinin, sa\u011fl\u0131k hizmetleri ba\u011flam\u0131nda, insanlar\u0131n sa\u011fl\u0131k hizmeti sistemleri ve t\u0131bbi kararlar\u0131n kontrolünde kalmas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na geldi\u011fi belirtilmi\u015ftir. Rehber kapsam\u0131nda insan özerkli\u011fine sayg\u0131, sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n yapay zeka sistemlerinin güvenli ve etkin kullan\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak için gerekli bilgilere sahip olmas\u0131n\u0131 ve insanlar\u0131n bu tür sistemlerin kendi bak\u0131mlar\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rolü anlamalar\u0131n\u0131 sa\u011flamakla ilgili görevlerini beraberinde getirmekle birlikte, mahremiyetin ve gizlili\u011fin korunmas\u0131n\u0131 ve veri korumas\u0131 için uygun yasal çerçeveler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla geçerli ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015f onam\u0131n da al\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n
\u0130nsan refah\u0131n\u0131 ve güvenli\u011fini ve kamu yarar\u0131n\u0131 geli\u015ftirme ilkesi uyar\u0131nca, yapay zeka teknolojilerinin insanlara zarar vermemesi ve yapay zeka teknolojilerinin tasar\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n iyi tan\u0131mlanm\u0131\u015f kullan\u0131m durumlar\u0131 veya endikasyonlar\u0131 için güvenlik, do\u011fruluk ve etkinlik için düzenleyici gereklilikleri kar\u015f\u0131lamas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir. Bu kapsamda Rehber, uygulamada kalite kontrol önlemlerinin ve yapay zeka kullan\u0131m\u0131nda kalite iyile\u015ftirmenin mevcut olmas\u0131 gerekti\u011fini aç\u0131klamaktad\u0131r. Bununla birlikte, bu ilke uyar\u0131nca zarar\u0131 önlemek, yapay zekan\u0131n alternatif bir uygulama veya yakla\u015f\u0131m kullan\u0131larak önlenebilecek zihinsel veya fiziksel zararla sonuçlanmamas\u0131n\u0131 gerektirmektedir.<\/p>\n
Rehber’de aç\u0131klanan bir di\u011fer ilke ise \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n, aç\u0131klanabilirli\u011fin ve anla\u015f\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131n sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Bu kapsamda yapay zeka teknolojilerinin geli\u015ftiriciler, t\u0131p uzmanlar\u0131, hastalar, kullan\u0131c\u0131lar ve düzenleyiciler için aç\u0131k veya anla\u015f\u0131l\u0131r olmal\u0131d\u0131r. Bununla birlikte Rehber, anla\u015f\u0131labilirli\u011fe yönelik iki geni\u015f yakla\u015f\u0131m oldu\u011funu belirtmekle birlikte bunlar\u0131 yapay zeka teknolojisinin \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmak ve yapay zeka teknolojisini aç\u0131klanabilir hale getirmek olarak aç\u0131klamaktad\u0131r. \u015eeffafl\u0131k ise, bir yapay zeka teknolojisinin tasar\u0131m\u0131 veya konu\u015fland\u0131r\u0131lmas\u0131ndan önce yeterli bilginin yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131 veya belgelenmesini ve bu bilgilerin, teknolojinin nas\u0131l tasarland\u0131\u011f\u0131 ve nas\u0131l kullan\u0131lmas\u0131 veya kullan\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fi konusunda anlaml\u0131 bir kamu isti\u015faresini ve tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Ek olarak, yapay zeka teknolojilerinin aç\u0131klamas\u0131n\u0131n, aç\u0131kland\u0131\u011f\u0131 ki\u015filerin kapasitesine göre yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
Rehber sorumluluk ve hesap verebilirli\u011fin geli\u015fmesine yard\u0131m etme ilkesine de de\u011finmi\u015ftir. DSÖ, insanlar\u0131n, sistemlerin gerçekle\u015ftirebilece\u011fi görevlerin ve istenen performans\u0131 elde edebilecekleri ko\u015fullar\u0131n aç\u0131k ve \u015feffaf bir \u015fekilde tan\u0131mlanmas\u0131na ihtiyaç duyduklar\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Yapay zeka teknolojilerinin belirli görevleri yerine getirseler de, bu görevleri yerine getirebilmelerini ve yapay zekan\u0131n uygun ko\u015fullar alt\u0131nda ve uygun \u015fekilde e\u011fitilmi\u015f ki\u015filer taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flaman\u0131n ilgili ki\u015filerin sorumlulu\u011funda oldu\u011fu ve bu sorumlulu\u011fun, yapay zeka teknolojilerinin geli\u015ftirilmesi ve yay\u0131lmas\u0131nda hastalar ve klinik tedavi uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan de\u011ferlendirmesi anlam\u0131na gelen "insan garantisi" uygulamas\u0131yla güvence alt\u0131na al\u0131nabilece\u011fi aç\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu insan garantisi ise, süreç içerisinde algoritma kullan\u0131m\u0131 öncesinde ve sonras\u0131nda insan denetim noktalar\u0131 olu\u015fturarak düzenleyici ilkelerin uygulanmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Bununla birlikte, bir yapay zeka teknolojisinde bir \u015feylerin ters gitme ihtimaline kar\u015f\u0131l\u0131k, hesap verebilirlik olmas\u0131 gerekti\u011fi de Rehber’de belirtilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca DSÖ, algoritmalara dayal\u0131 kararlardan olumsuz etkilenen bireyler ve gruplar için sorgulama ve tazmin için uygun mekanizmalar\u0131n mevcut olmas\u0131 gerekti\u011fine de dikkat çekmi\u015ftir.<\/p>\n
Ek olarak Rehber’de, kapsay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve hakkaniyeti sa\u011flama ilkesine de\u011finilmi\u015ftir. Bu ilke uyar\u0131nca kapsay\u0131c\u0131l\u0131k, sa\u011fl\u0131k için yapay zekan\u0131n ya\u015f, cinsiyet, toplumsal cinsiyet, gelir, \u0131rk, etnik köken, cinsel yönelim, yetenek veya insan haklar\u0131 yasalar\u0131 kapsam\u0131nda korunan di\u011fer özelliklerden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak mümkün olan en geni\u015f, uygun, adil kullan\u0131m\u0131 ve eri\u015fimi te\u015fvik edecek \u015fekilde tasarlanmas\u0131n\u0131 gerektirir. Ayr\u0131ca bu ilkeye göre yapay zeka teknolojisi, di\u011fer tüm teknolojiler gibi, mümkün oldu\u011funca geni\u015f bir \u015fekilde payla\u015f\u0131lmal\u0131, yaln\u0131zca yüksek gelirli çevrelerdeki \u015fartlar ve ihtiyaçlar için de\u011fil, ayn\u0131 zamanda dü\u015fük ve orta gelirli ülkelerin ba\u011flamlar\u0131nda, bunlar\u0131n kapasite ve çe\u015fitlili\u011fi için de kullan\u0131labilir olmal\u0131d\u0131r. Nitekim yüksek gelirli ülkelerdeki bireylerin verilerine dayanan sistemler, dü\u015fük ve orta gelirli ortamlardaki bireyler için iyi performans göstermeyebilir.<\/p>\n
DSÖ taraf\u0131ndan aç\u0131klanana göre, yapay zeka teknolojileri, tan\u0131mlanabilir gruplar\u0131n, özellikle de zaten ötekile\u015ftirilmi\u015f gruplar\u0131n dezavantajlar\u0131na yönelik önyarg\u0131lar\u0131 kodlamamal\u0131d\u0131r. Zira önyarg\u0131, e\u015fit muameleden genellikle keyfi olarak ayr\u0131lmayla sonuçlanabilece\u011finden, kapsay\u0131c\u0131l\u0131k ve e\u015fitlik için bir tehdit te\u015fkil etmektedir. Bununla birlikte Rehber, yapay zeka teknolojilerinin, sa\u011flay\u0131c\u0131lar ve hastalar, politika yap\u0131c\u0131lar ve insanlar aras\u0131nda ve yapay zeka teknolojilerini olu\u015fturan ve da\u011f\u0131tan \u015firketler ve hükümetler ile bunlar\u0131 kullanan veya bunlara dayananlar aras\u0131nda ortaya ç\u0131kan kaç\u0131n\u0131lmaz güç e\u015fitsizliklerini en aza indirmesi gerekti\u011fine de\u011finmektedir. Ayr\u0131ca DSÖ, yapay zeka araçlar\u0131 ve sistemlerinin, belirli insan gruplar\u0131 üzerindeki orant\u0131s\u0131z etkileri belirlemek için izlenmesi ve de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini belirtmekle birlikte yapay zeka veya ba\u015fka hiçbir teknolojinin, mevcut önyarg\u0131 ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k biçimlerini sürdürmemesi veya kötüle\u015ftirmemesi gerekti\u011fine de\u011finmi\u015ftir.<\/p>\n
Rehber’de verilen son ilke ise, uyumlu ve sürdürülebilir yapay zekay\u0131 desteklemektir. Bahsi geçen uyumluluk, tasar\u0131mc\u0131lar\u0131n, geli\u015ftiricilerin ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n gerçek kullan\u0131m s\u0131ras\u0131nda yapay zeka uygulamalar\u0131n\u0131 sürekli, sistematik ve \u015feffaf bir \u015fekilde de\u011ferlendirmesini gerektirmektedir. Bu kapsamda tasar\u0131mc\u0131lar, geli\u015ftiriciler ve kullan\u0131c\u0131lar yapay zekan\u0131n yeterli ve uygun \u015fekilde ve iletilen, me\u015fru beklentiler ve gereksinimlere göre yan\u0131t verip vermedi\u011fini belirlemelidirler. Rehber’e göre, duyarl\u0131l\u0131k ayn\u0131 zamanda yapay zeka teknolojilerinin sa\u011fl\u0131k sistemlerinin, ortamlar\u0131n ve i\u015fyerlerinin sürdürülebilirli\u011finin daha geni\u015f çapta te\u015fvik edilmesiyle tutarl\u0131 olmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Ayr\u0131ca, yapay zeka sistemlerinin, çevresel sonuçlar\u0131n\u0131 en aza indirecek ve enerji verimlili\u011fini art\u0131racak \u015fekilde tasarlanmas\u0131 gerekti\u011fine dikkat çekilmi\u015ftir. Yani, yapay zekan\u0131n kullan\u0131m\u0131, insanlar\u0131n Dünya'n\u0131n çevresi, ekosistemleri ve iklimi üzerindeki etkisini azaltmaya yönelik küresel çabalarla tutarl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Bu ilke kapsam\u0131nda sürdürülebilirlik, ayn\u0131 zamanda hükümetlerin ve \u015firketlerin, sa\u011fl\u0131k çal\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n yapay zeka sistemlerinin kullan\u0131m\u0131na uyum sa\u011flamalar\u0131 için e\u011fitimler ve otomatik sistemlerin kullan\u0131m\u0131ndan kaynaklanan potansiyel i\u015f kay\u0131plar\u0131 da dahil olmak üzere i\u015fyerinde beklenen aksakl\u0131klar\u0131 ele almas\u0131n\u0131 da gerektirmektedir.<\/p>\n
Bunlara ek olarak, yapay zeka tekniklerinin bir alt kümesi olarak çe\u015fitli makine ö\u011frenimi biçimlerini içeren teknik olmayan bir yapay zeka tan\u0131m\u0131 sa\u011flanmakla birlikte biyomedikal veya sa\u011fl\u0131kla ilgili büyük verileri içeren veri kaynaklar\u0131 da dahil olmak üzere büyük veri de tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca DSÖ, t\u0131p, sa\u011fl\u0131k ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, ilaç geli\u015ftirme, sa\u011fl\u0131k hizmetleri yönetimi ve planlamas\u0131 ve halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 gözetimi gibi dü\u015fük ve orta gelirli ülkelerde kullan\u0131lan uygulamalar da dahil olmak üzere sa\u011fl\u0131k için yapay zeka teknolojilerinin kapsaml\u0131 olmayan bir s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131n\u0131 ve örneklerini sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n
Rehber’de de\u011finilen bir di\u011fer husus ise, yapay zekan\u0131n sa\u011fl\u0131k için kullan\u0131m\u0131na uygulanan veya uygulanabilecek politikalar, ilkeler ve yasalard\u0131r. Bunlar, yapay zeka için geçerli olan insan haklar\u0131 yükümlülüklerini, veri koruma yasalar\u0131 ve çerçevelerinin rolünü ve di\u011fer sa\u011fl\u0131k verileri yasa ve politikalar\u0131n\u0131 içermektedir. Ayr\u0131ca Rehber, çe\u015fitli ilgili ki\u015filerin etik normlar\u0131 ve yasal yükümlülükleri öngörebilmek veya kar\u015f\u0131lamak için etik uygulamalar\u0131, programlar\u0131 ve önlemleri nas\u0131l uygulamaya koyabileceklerini incelemektedir. Sa\u011fl\u0131k hizmetleri için yapay zekan\u0131n artan kullan\u0131m\u0131yla sorumluluk rejimlerinin nas\u0131l geli\u015febilece\u011finin bir tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 da yapan Rehber, sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde yapay zeka için bir denetim çerçevesinin unsurlar\u0131n\u0131 da sunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Son olarak, Rehber, yapay zeka teknolojisi geli\u015ftiricileri, sa\u011fl\u0131k bakanl\u0131klar\u0131 ve sa\u011fl\u0131k hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 için Rehber’in uygulanmas\u0131na yönelik tavsiyeler sunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Esra Temur, Kortan Gödeko\u011flu<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dünya Sa\u011fl\u0131k Örgütü taraf\u0131ndan, 28 Haziran 2021 tarihinde, Sa\u011fl\u0131k için Yapay Zekan\u0131n Eti\u011fi ve Yönetimine \u0130li\u015fkin Dünya Sa\u011fl\u0131k Örgütü (“DSÖ”) … Read more<\/a><\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":7378,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-1344","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uluslararasi-ticaret","masonry-post","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1344","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1344"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1344\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7386,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1344\/revisions\/7386"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7378"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1344"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1344"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1344"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}