21 Nisan 2021 tarihinde, Avrupa Komisyonu (“Komisyon”) taraf\u0131ndan dijital ça\u011fa uyum sa\u011flamay\u0131 ve Avrupa’y\u0131 güvenilir yapay zeka için küresel bir merkez haline getirmeyi amaçlayan yeni kurallar ve eylemleri içeren Yapay Zeka Yasal Çerçevesi (“Yasa Teklifi”) ve Üye Devletlerle Koordineli Plan (“Plan”) tan\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yasa Teklifinin özünde çok yönlü yeni nesil teknolojilere ve ürünlere olan güvenli\u011fi ve yat\u0131r\u0131m\u0131 güçlendirirken temel insan haklar\u0131n\u0131 gözetmeyi mercek alt\u0131na almas\u0131 dikkat çekmektedir. Bununla birlikte, ilk defa yapay zekaya dair hususlar\u0131 derinlemesine ele alan Yasa Teklifi kapsam\u0131nda yapay zeka sistemleri “kabul edilemez riskli”, “yüksek riskli”, “s\u0131n\u0131rl\u0131 riskli” ve “dü\u015fük riskli” olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmakla her bir risk grubu kapsam\u0131ndaki sistemlere özgü yükümlülükler getirilmektedir. <\/p>\n
Belirtmek gerekir ki, Avrupa Parlamentosu (“Parlamento”) ve üye devletlerin ola\u011fan yasama usulü ile Yasa Teklifini onaylamas\u0131n\u0131n akabinde ilgili mevzuat Avrupa Birli\u011fi (“AB-Birlik”) düzeyinde geçerli olacak \u015fekilde yürürlü\u011fe girecektir. Buna paralel olarak, Komisyon’un, Planda aç\u0131klanan eylemleri uygulamak için üye devletlerle i\u015f birli\u011fi yapmaya devam etmesi beklenmektedir.<\/p>\n
Yasa Teklifi Ne Getiriyor?<\/strong><\/p>\n Yasa Teklifinin Esaslar\u0131<\/em><\/p>\n Öncelikle, Yasa Teklifi, Birlik içinde yapay zeka sistemlerinin piyasaya sürülmesi, hizmete sokulmas\u0131 ve kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin uyumla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kurallar\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Bununla birlikte, belirli yapay zeka uygulamalar\u0131n\u0131n yasaklanmas\u0131, yüksek riskli yapay zeka sistemleri için özel gereksinimler ve bu tür sistemlerin operatörleri için yükümlülükler getirilmesi, gerçek ki\u015filerle etkile\u015fime girmesi amaçlanan yapay zeka sistemleri için uyumla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015feffafl\u0131k kurallar\u0131n\u0131n düzenlemesi ve duygu tan\u0131ma sistemleri ve biyometrik s\u0131n\u0131fland\u0131rma sistemlerinin olu\u015fturulmas\u0131 Yasa Teklifinin di\u011fer esaslar\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n Kimleri Kaps\u0131yor?<\/em><\/p>\n Bir di\u011fer önemli husus ise Yasa Teklifinin kapsam\u0131na girenlerin kimler oldu\u011fudur. Buna göre (i) AB içinde yerle\u015fik olsun veya olmas\u0131n yapay zeka sistemlerini hizmete sokan veya pazara arz eden tüm sa\u011flay\u0131c\u0131lar, (ii) AB içinde bulunan yapay zeka sistemlerinin kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ve (iii) yapay zeka sistemi taraf\u0131ndan üretilen ç\u0131kt\u0131\/ürünün AB içinde kullan\u0131lmas\u0131 halinde üçüncü bir ülkede bulunan yapay zeka sistemlerinin sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131, Yasa Teklifinin kapsam\u0131 alt\u0131nda olacakt\u0131r.<\/p>\n Bununla birlikte, Yasa Teklifi münhas\u0131ran askeri amaçlar için geli\u015ftirilmi\u015f veya kullan\u0131lan yapay zeka sistemlerini kapsam\u0131na almamaktad\u0131r. \u0130laveten, üçüncü bir ülkedeki kamu kurumlar\u0131n\u0131n ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n yapay zeka sistemlerini uluslararas\u0131 anla\u015fmalar çerçevesinde AB veya üye devletlerle kolluk faaliyetleri ve adli i\u015f birli\u011fi için kullanmas\u0131 durumunda ilgili kurallar uygulama alan\u0131 bulmayacakt\u0131r.<\/p>\n Neleri Tan\u0131ml\u0131yor?<\/em><\/p>\n Yasa Teklifi kapsam\u0131nda birden fazla kavram\u0131n tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 görülmektedir. Pek tabi, öncelikli olarak yapay zeka sistemi (“AI sistemi”) kavram\u0131n\u0131n tan\u0131m\u0131 dikkat çekerken Yasa Teklifi sa\u011flay\u0131c\u0131, kullan\u0131c\u0131 ve operatör gibi kavramlara da aç\u0131kl\u0131k getirmektedir. Bu kapsamda, bir veya daha fazla teknik ve yakla\u015f\u0131mla geli\u015ftirilen ve etkile\u015fimde bulunduklar\u0131 ortamlar\u0131 etkileyen içerik, tahminler, öneriler veya kararlar gibi ç\u0131kt\u0131lar üretebilen yaz\u0131l\u0131mlar AI sistemi olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Sa\u011flay\u0131c\u0131 ise, bir AI sistemi geli\u015ftiren veya kendi ad\u0131 veya ticari markas\u0131 alt\u0131nda piyasaya arz etmek veya hizmete sunmak amac\u0131yla bir AI sistemine sahip olan bir gerçek veya tüzel ki\u015fi, kamu kurumu, kurulu\u015f veya ba\u015fka bir organ\u0131 ifade etmektedir. Bununla birlikte, kullan\u0131c\u0131 ise AI sisteminin ki\u015fisel, profesyonel olmayan bir faaliyet s\u0131ras\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlar haricinde, kendi yetkisi alt\u0131ndaki bir AI sistemini kullanan herhangi bir gerçek veya tüzel ki\u015fi, kamu otoritesi, kurum veya di\u011fer kurulu\u015flar anlam\u0131na gelmektedir. \u0130laveten, Yasa Teklifi AI sistemini AB pazar\u0131nda kullan\u0131labilir k\u0131lan tedarik zincirindeki herhangi bir gerçek veya tüzel ki\u015fiyi distribütör olarak ifade ederken sa\u011flay\u0131c\u0131, kullan\u0131c\u0131, ithalatç\u0131 ve distribütör kavramlar\u0131n\u0131n hepsini operatör olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r.<\/p>\n Yetkili Kurum ve Kurulu\u015flar Kimler?<\/em><\/p>\n Yasa Teklifi, yeni kurallar\u0131n Birlik düzeyinde ve ulusal düzeyde korunmas\u0131 ve denetlenmesi ad\u0131na baz\u0131 esaslar getirmektedir. Bu kapsamda, teklif Birlik düzeyinde denetlemeyi sa\u011flamak için üye devletler ve Komisyon’un temsilcilerinden olu\u015fan yeni Avrupa Yapay Zeka Kurulunu (“Kurul”) tan\u0131tmaktad\u0131r. Kurul’un ulusal denetim makamlar\u0131 ve Komisyon aras\u0131nda etkili i\u015f birli\u011fine katk\u0131da bulunarak ve Komisyon’a tavsiye ve uzmanl\u0131k sa\u011flayarak yeni düzenlemelerin sorunsuz, etkili ve uyumlu bir \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 öngörülmektedir. Ulusal düzeyde denetleme için ise Yasa Teklifi üye devletlerin bir veya daha fazla ulusal yetkili kurulu\u015f atamalar\u0131 gerekti\u011fini belirtmektedir. Avrupa Veri Koruma Denetçisi, bu düzenlemelerin kapsam\u0131na girilen hallerde Birlik kurum, kurulu\u015f ve kurulu\u015flar\u0131n\u0131n denetimi için yetkili makam olarak hareket edecektir.<\/p>\n Güvenilir Yapay Zekaya Avrupa Yakla\u015f\u0131m\u0131: Yasa Teklifindeki Risk S\u0131n\u0131fland\u0131rmaya Dayal\u0131 Yeni Sistem<\/strong><\/p>\n Yasa Teklifi, yapay zekan\u0131n gelece\u011fe yönelik tan\u0131m\u0131na dayal\u0131 olarak tüm üye devletlerde ayn\u0131 \u015fekilde do\u011frudan uygulanacak bir risk tabanl\u0131 yakla\u015f\u0131m benimsemektedir. Bu kapsamda yeni düzenleme, (i) kabul edilemez risk (‘unacceptable<\/em>’), (ii) yüksek risk (‘high-risk’<\/em>), (iii) s\u0131n\u0131rl\u0131 risk (‘limited risk’<\/em>) ve (iv) dü\u015fük risk (‘minimal risk’<\/em>) olmak üzere riskleri dört grupta ele almaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130lk olarak, Yasa Teklifi AI sistemlerinden Birlik’in de\u011ferlerine ayk\u0131r\u0131 olarak kabul edilemez olarak de\u011ferlendirilenleri ve bireylerin <\/strong>güvenli\u011fi, geçim kaynaklar\u0131 ve haklar\u0131 için aç\u0131k bir tehdit oldu\u011fu dü\u015fünülenleri kabul edilemez risk olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rmakla kullan\u0131mlar\u0131n\u0131n yasaklanaca\u011f\u0131n\u0131 düzenlemektedir. Buna, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n özgür iradesini zedelemek için insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 manipüle eden yapay zeka sistemleri veya uygulamalar\u0131 (örne\u011fin, re\u015fit olmayan bireyleri tehlikeli davran\u0131\u015flara te\u015fvik eden sesli oyuncaklar) ve hükümetler taraf\u0131ndan “sosyal puanlamaya” izin veren sistemler örnek olarak gösterilmektedir.<\/p>\n \u0130kinci olarak, Yasa Teklifi bireylerin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na, güvenli\u011fine ve\/ya temel haklar\u0131 için yüksek risk olu\u015fturan AI sistemlerini yüksek risk olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rmakla bu yüksek riskli AI sistemlerine, belirli zorunlu gerekliliklere uygunluk ve bir ön uygunluk de\u011ferlendirmesine tabi olarak Avrupa pazar\u0131nda izin verilece\u011fini düzenlemektedir. <\/strong>Bu kapsamda, yüksek riskli AI sistemleri, s\u0131n\u0131rl\u0131 olmamak üzere, a\u015fa\u011f\u0131dakilerde kullan\u0131lan AI teknolojisini içermektedir: <\/strong><\/p>\n -Kritik altyap\u0131lar (örn. ula\u015f\u0131m),<\/p>\n -E\u011fitimsel ve\/ya mesleki e\u011fitim (örn. s\u0131navlar\u0131n puanlanmas\u0131),<\/p>\n -\u0130stihdam, i\u015fçi yönetimi ve serbest mesle\u011fe eri\u015fim (örn. i\u015fe al\u0131m prosedürleri için özgeçmi\u015f s\u0131ralama yaz\u0131l\u0131m\u0131),<\/p>\n -Temel özel ve kamu hizmetleri (örn. vatanda\u015flar\u0131n kredibilitesini etkileyen kredi puanlamas\u0131),<\/p>\n -\u0130nsanlar\u0131n temel kurallar\u0131na müdahale edebilecek kanun uygulamas\u0131 (örn. delillerin güvenilirli\u011finin de\u011ferlendirilmesi),<\/p>\n -Göç, iltica ve s\u0131n\u0131r kontrol yönetimi (örn. seyahat belgelerinin gerçekli\u011finin do\u011frulanmas\u0131).<\/p>\n \u0130laveten, Yasa Teklifi yukar\u0131da ifade edilen bu yüksek riskli AI sistemlerinin piyasaya sürülmeden önce kat\u0131 yükümlülüklere tabi olaca\u011f\u0131n\u0131 da belirtmektedir. Bu kapsamda, yeterli risk de\u011ferlendirme ve azaltma sistemleri olu\u015fturmak, riskleri ve ayr\u0131mc\u0131 sonuçlar\u0131 en aza indirmek için sistemi besleyen veri kümelerinin yüksek kaliteli olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, sonuçlar\u0131n izlenebilirli\u011fini sa\u011flamak için faaliyet günlü\u011fü olu\u015fturmak, sistemle ilgili gerekli tüm bilgileri ve yetkililerin uygunlu\u011funu de\u011ferlendirmek için amac\u0131n\u0131 sa\u011flayan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 belgeleri sa\u011flamak ve kullan\u0131c\u0131ya aç\u0131k ve yeterli bilgiyi ula\u015ft\u0131rmak Yasa Teklifinin düzenledi\u011fi yükümlülüklerden baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Özellikle, tüm uzaktan biyometrik tan\u0131mlama sistemlerinin yüksek riskli kabul edilir oldu\u011fu ve yeni düzenlemeler kapsam\u0131ndaki mevzubahis kat\u0131 gereksinimlere tabi olaca\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n Üçüncü olarak, belirli \u015feffafl\u0131k yükümlülükleri olan AI sistemleri s\u0131n\u0131rl\u0131 riskli olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmakla yüksek riskli AI sistemleri kadar geni\u015f bir düzenlemeye tabi de\u011fildir. Bu kapsama sohbet robotlar\u0131n\u0131n dahil olabilece\u011fi de\u011ferlendirilirken kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bir makineyle etkile\u015fimde bulunduklar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmas\u0131 gerekti\u011fi, bu surette ancak devam etmek veya geri ad\u0131m atmak için bilinçli bir karar alabilir olduklar\u0131 belirtilmektedir.<\/p>\n Son olarak, Yasa Teklifi yapay zeka destekli video oyunlar\u0131 veya spam filtreleri gibi AI sistemlerinin büyük ço\u011funlu\u011funu olu\u015fturan uygulamalar\u0131 dü\u015fük riskli olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rmakla bu sistemlerin ücretsiz olarak kullan\u0131m\u0131na izin vermektedir. Zira, bu AI sistemlerinin bireylerin haklar\u0131 veya güvenli\u011fi için yaln\u0131zca dü\u015fük bir riski temsil etti\u011fi veya hiç risk olu\u015fturmayaca\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n Ezgi Ceren Aydo\u011fmu\u015f<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"