Sanayi Kat\u0131l\u0131m\/Offset (“SKO”) sözle\u015fmeleri en basit anlam\u0131yla bir tarafta sat\u0131c\u0131 s\u0131fat\u0131yla yabanc\u0131 yüklenicinin di\u011fer tarafta ise al\u0131c\u0131 s\u0131fat\u0131yla kamu otoritesinin bulundu\u011fu, kamu ihale uygulamalar\u0131 ile kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret uygulamalar\u0131n\u0131n karma olarak uyguland\u0131\u011f\u0131, kamu otoritesinin yabanc\u0131 yükleniciden sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 ürünler kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yabanc\u0131 yüklenicinin sat\u0131n alan ülke ekonomisine ilave ekonomik katk\u0131 sa\u011flayacak faaliyetlerde bulunmay\u0131 taahhüt etti\u011fi bir tür kamu al\u0131m yöntemidir.<\/p>\n
SKO sözle\u015fmelerinde yabanc\u0131 yüklenicinin sa\u011flayaca\u011f\u0131 katk\u0131n\u0131n kamu taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nan mal, ürün veya hizmet ile do\u011frudan ilgilisinin bulundu\u011fu haller “do\u011frudan offset” olarak tan\u0131mlan\u0131rken, temel tedarik sözle\u015fmesi kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda sa\u011flayaca\u011f\u0131 katk\u0131lar ise “dolayl\u0131 offset” \u015feklinde ifade edilebilir. Dünyada ve ülkemizde ilk uygulamalar\u0131n\u0131 savunma sanayiinde gördü\u011fümüz SKO sözle\u015fmeleri 2000'li y\u0131llarda özellikle sanayilerinde yenilik ve verimlili\u011fi geli\u015ftirmek isteyen birçok ülke taraf\u0131ndan da özel sektörde de uygulanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 2000 ile 2014 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda dünyada 29 ülke taraf\u0131ndan uygulanan offset uygulamalar\u0131n\u0131n etkinli\u011fi ve devaml\u0131l\u0131k gösterece\u011fi özellikle 2013-2014 y\u0131llar\u0131nda savunma sanayindeki tedarik toplam tutar\u0131n\u0131n dü\u015fü\u015f göstermesine ra\u011fmen offset uygulamalar\u0131 taht\u0131ndaki sat\u0131n al\u0131mlar\u0131n\u0131n ters orant\u0131l\u0131 \u015fekilde art\u0131\u015f göstermesinden de anla\u015f\u0131labilmektedir. Özellikle Endonezya ve Tayland gibi ülkelerin offset uygulamalar\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticarete yönelik taahhütleri azaltma e\u011filimine girmi\u015f olduklar\u0131 görülmekle, bu ülkelerin offset uygulamalar\u0131n\u0131 enflasyon ve mali piyasalarda k\u0131r\u0131lganl\u0131k sa\u011flayacak di\u011fer faktörler sonucu gerçekle\u015fecek olumsuz durumlardan etkilenmeyecek biçimde hayata geçirdikleri görülmektedir. Bunun gibi Azerbaycan, Kazakistan, Malezya, Kore, Vietnam ve \u0130srail'in de offset uygulamalar\u0131nda temel bir politika geli\u015ftirerek bu uygulamalar kapsam\u0131nda azami fayday\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131, k\u0131r\u0131lgan olmayan programlar olu\u015fturduklar\u0131 görülmektedir. Bunun sonucu olarak da özellikle bu ülkelerdeki offset uygulamalar\u0131 kapsam\u0131ndaki geri dönü\u015fte de art\u0131\u015f gerçekle\u015fti\u011fi gözlemlenmi\u015f olmakla bu art\u0131\u015f\u0131n 2014-2020 dönemi içerisinde de sürdürülebilece\u011fi öngörülmektedir.<\/p>\n
Offset uygulamalar\u0131 genel çerçevede, ülkelerin ulusal mevzuatlar\u0131, ikili veya çok tarafl\u0131 ticaret anla\u015fmalar\u0131, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) düzenlemeleri ve yine birlik üyesi ülkeler için de Avrupa Birli\u011fi Direktifleri ile düzenlenmi\u015f bulunmaktad\u0131r. Ülkelerin gayri safi yurtiçi has\u0131las\u0131n\u0131n %15-%20'sini olu\u015fturan kamu al\u0131mlar\u0131n\u0131n genel ilkeleri bugün özellikle özel sektördeki offset uygulamalar\u0131 nezdinde DTÖ kapsam\u0131nda düzenlenmektedir. Bugün itibariyle DTÖ'ye üye ülkeler taraf\u0131ndan imzalanan Dünya Ticaret Örgütü Kamu Al\u0131mlar\u0131 Genel Anla\u015fmas\u0131 ("GPA") kapsam\u0131nda ülkemiz 4 Haziran 1996 tarihinden itibaren gözlemci statüsünde olmakla gerek sanayi ve ticaret odalar\u0131m\u0131z gerekse de ilgili di\u011fer kamu kurulu\u015flar\u0131 nezdinde bu sözle\u015fmeye taraf olunmas\u0131 hususu etkili bir \u015fekilde tart\u0131\u015f\u0131lmakta ve fakat halen ülkemiz kat\u0131l\u0131m müzakerelerine ba\u015flamam\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
GPA genel uygulamalar\u0131 itibariyle, belirli sektörlerde kamu al\u0131mlar\u0131na ili\u015fkin Dünya Ticaret Örgütü Ticaret Genel Anla\u015fmas\u0131'na uygunluk göstermesi gereken hususlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda düzenlemeler getirmekle, bu düzenlemelerin \u015feffafl\u0131k ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yasa\u011f\u0131 ilkelerine uygunlu\u011fu noktas\u0131nda düzenleyici hükümler ihtiva etmektedir. Bu yönü ile ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda özellikle özel sektör offset uygulamalar\u0131n\u0131n yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 engelleyici politikalar ihtiva etmemesi ve yine yerli-yabanc\u0131 sermaye aras\u0131nda ayr\u0131mc\u0131 uygulamalara cevaz vermemesi önceliklidir.<\/p>\n
Ülkemizde savunma sanayii d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer sektörlere yönelik offset uygulamalar\u0131 15 \u015eubat 2015 tarihli 29268 say\u0131l\u0131 Resmi Gazete’de yay\u0131mlanan “4734 Say\u0131l\u0131 Kamu \u0130hale Kanununun 3 üncü Maddesinin (u) Bendine Göre Yap\u0131lacak Mal ve Hizmet Al\u0131mlar\u0131na \u0130li\u015fkin Sanayi \u0130\u015fbirli\u011fi Program\u0131 Usul ve Esaslar\u0131na Dair Yönetmelik” ile uygulama imkan\u0131 bulmu\u015ftur.<\/p>\n
Offset ve Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 Ticaret<\/strong><\/p>\n Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret üzerinde mutab\u0131k kal\u0131n\u0131n uluslar aras\u0131 literatürde bir tan\u0131m\u0131 yer almasa da, al\u0131c\u0131n\u0131n nakit kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 bir mal, ürün veya hizmet kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sat\u0131c\u0131n\u0131n bu al\u0131ma kar\u015f\u0131 nakit harici bir kar\u015f\u0131l\u0131k verme yükümlülü\u011fünü ifade eden al\u0131c\u0131 ile sat\u0131c\u0131 aras\u0131ndaki ticari bir ili\u015fkiyi ifade etmektedir. Savunma sanayii d\u0131\u015f\u0131nda bu tür kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret faaliyetleri yayg\u0131n olarak kullan\u0131labilmekte iken savunma sanayiinde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret uygulamalar\u0131 çok daha k\u0131s\u0131tl\u0131 alanda ve kendisine özgü dinamikler çerçevesinde yürütülmektedir.<\/p>\n Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret ili\u015fkileri kendi içerisinde de ülkelerin d\u0131\u015f borçlanmaya alternatif bir finansman yöntemi aray\u0131\u015f\u0131ndan kaynakl\u0131 zaman içerisinde çe\u015fitli yöntemler ile geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bu yöntemlerin en ba\u015f\u0131nda takas (barter) <\/em>gelmektedir. Bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret yöntemi olarak takas Borçlar Hukuku ve Ticaret Hukukumuzda düzenleme bulmamakla kanaatimizce 6098 say\u0131l\u0131 Türk Borçlar Kanunu’nun 139 uncu maddesinde düzenleme bulan takastan da farkl\u0131d\u0131r. Zira kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticarette takas ülkeler aras\u0131 bir al\u0131m-sat\u0131m ili\u015fkisinde kar\u015f\u0131l\u0131k edim olarak sat\u0131c\u0131ya mal ve hizmet de\u011fi\u015fimini ifade ederken Borçlar Kanunu kapsam\u0131nda düzenlenen takas ise taraflardan birinin di\u011ferine beyan\u0131 ile ayn\u0131 cins olan borçlar\u0131n\u0131 az\u0131 tutar\u0131nda dü\u015fürülmesini ifade eden yenilik do\u011furan bir muamele olarak borcu sona erdiren bir sebep \u015feklinde düzenlenmi\u015ftir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticarette takas sözle\u015fmeler kanaatimizce Borçlar Hukukundaki takas i\u015flemlerinin unsurlar\u0131 ile trampa sözle\u015fmesinin unsurlar\u0131n\u0131n karma \u015fekilde uygulama buldu\u011fu ve özellikle ürünlerini serbest dövizle satamayan ülkeler bak\u0131m\u0131ndan uluslararas\u0131 ticaret hukuku uygulamalar\u0131nda kliring düzenlemeleri kapsam\u0131nda s\u0131kça kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan atipik sözle\u015fme niteli\u011findedir.<\/p>\n Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaretin bir ba\u015fka yöntemi olan kliring ise ülkeler aras\u0131ndaki iki yanl\u0131 ticaret anla\u015fmalar\u0131n\u0131n temelde malla ödemeyi öngören bir türüdür. Kliringde anla\u015fmal\u0131 ülkeler aras\u0131nda ithalat ve ihracat i\u015flemleri döviz kullan\u0131lmadan mahsup ve takas yoluyla ve kliring kurumlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla gerçekle\u015ftirilmektedir. Kliring kurumlar\u0131 merkez bankas\u0131 ya da kliring ofisidir. Kliring anla\u015fmas\u0131 imzalayan ülkelerde ithalatç\u0131lar ithal ettikleri mallar\u0131n bedelini kendi ülkelerinde ulusal paralar\u0131yla öderler. Bu paralar anla\u015fmal\u0131 ülkeye ihracatta bulunmu\u015f ki\u015filere alacaklar\u0131n\u0131n ödenmesinde kullan\u0131l\u0131r. Böylece dövizle ödeme yapma zorunlulu\u011fu ortadan kalkar. Kliring uygulamas\u0131 daha çok mallar\u0131n\u0131 serbest dövizle satamayan ülkelerin ba\u015fvurdu\u011fu bir yoldur ve ço\u011fu durumda bir ülkenin d\u0131\u015f ticaretini gittikçe ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 için tercih edilmez. Bunun en iyi örne\u011fi 2. Dünya Sava\u015f\u0131 öncesi ve s\u0131ras\u0131ndaki Türk-Alman d\u0131\u015f ticaretidir. Kliring anla\u015fmalar\u0131 genellikle k\u0131sa dönemler (genelde bir y\u0131l) için yap\u0131l\u0131r. Dönem sonunda iki ülke aras\u0131ndaki ihracat ve ithalat birbirine e\u015fitlenmedi\u011fi takdirde yani taraflardan birinin alacakl\u0131 veya borçlu olmas\u0131 durumunda hesaplar\u0131n alt\u0131n veya konvertibl dövizlerle denkle\u015ftirilmesi gerekmektedir.[1]<\/a> Kliring yönteminin bir alt yöntemi olarak da de\u011ferlendirilebilen bir ba\u015fka karl\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret yöntemi ise swith ticaretidir. Switch ticareti kliring anla\u015fmas\u0131na taraf olan ülkelerden alacakl\u0131 olan ülkenin borçlu ülkenin mallar\u0131na ihtiyac\u0131 bulunmamas\u0131 halinde veya bir ba\u015fka sebeple reddi halinde bu ürünler üzerindeki ithal haklar\u0131n\u0131n devrine ili\u015fkin bir üç tarafl\u0131 ticari ili\u015fkidir.<\/p>\n Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret yöntemlerinden bir di\u011feri de kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sat\u0131n almad\u0131r. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sat\u0131n alma sat\u0131c\u0131 ile al\u0131c\u0131 aras\u0131nda bir al\u0131m sat\u0131m sözle\u015fmesini takiben ikinci bir al\u0131m sat\u0131m sözle\u015fmesi yap\u0131lmak suretiyle ilk sözle\u015fmede al\u0131c\u0131 bulunan taraf\u0131n bu sefer kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret ruhuna uygun olarak sat\u0131c\u0131, sat\u0131c\u0131 bulunan taraf\u0131n ise al\u0131c\u0131 olarak yer ald\u0131\u011f\u0131, özetle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaretin iki ayr\u0131 sözle\u015fme ile birbirine ba\u011fl\u0131 muamele \u015feklinde gerçekle\u015fti\u011fi bir sözle\u015fme tipidir.<\/p>\n Uluslararas\u0131 literatürde kabul görmü\u015f bir ba\u015fka kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret yöntemi ise dengeleme (compensation)’dir. Dengeleme ne geni\u015f anlam\u0131yla ihraç edilen mal\u0131n bedelinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yine mal olarak ödenmesi olarak tan\u0131mlanabilir. Bu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n tamam\u0131n\u0131n mal ile ödenmesi durumunda bu ili\u015fkiye tam dengeleme, k\u0131smi olarak mal ile ödenmesi halinde ise k\u0131smi dengeleme denilmektedir. Dengeleme benzeri bir ba\u015fka kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret yöntemi ise geri al\u0131md\u0131r.(Buy back) Geri al\u0131mlarda al\u0131c\u0131 taraf ithal etti\u011fi mallar\u0131n bedelini bu mallar sonras\u0131nda gerçekle\u015fecek üretimin sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 suretiyle ödemektedir.<\/p>\n <\/p>\n Görüldü\u011fü üzere tüm bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret usullerinde mal veya hizmet kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n do\u011frudan de\u011fi\u015fimi ve belirli bir akdi ili\u015fki s\u0131n\u0131r\u0131nda ele al\u0131nmas\u0131 söz konusu iken SK\/O uygulamalar\u0131 kamu tedarik program\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131kmakta ve kapsam\u0131, al\u0131m\u0131n ülkeler aras\u0131 ticaret konusunu olu\u015fturmaktan öte katma de\u011fer yaratan bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret metodolojisi alt\u0131nda yürütülmesini amaçlamaktad\u0131r. Bu sebeple SK\/O konusu hukuki i\u015flemlerin gerek ulusal gerekse de uluslararas\u0131 tabi oldu\u011fu düzenlemeler, uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n çözüm yollar\u0131, ticaretin savunma sanayi kapsam\u0131nda ve savunma sanayii kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda olmas\u0131na göre tabi oldu\u011fu farkl\u0131 uygulamalar ve bu uygulamalardaki kamu otoritesinin karar mekanizmalar\u0131 son derece önem arz etmektedir.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sanayi Kat\u0131l\u0131m\/Offset (\u201cSKO\u201d) s\u00f6zle\u015fmeleri en basit anlam\u0131yla bir tarafta sat\u0131c\u0131 s\u0131fat\u0131yla yabanc\u0131 y\u00fcklenicinin di\u011fer tarafta ise al\u0131c\u0131 s\u0131fat\u0131yla kamu otoritesinin bulundu\u011fu, kamu ihale uygulamalar\u0131 ile kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret uygulam<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":7780,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[],"class_list":["post-1181","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-havacilik","masonry-post","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1181","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1181"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1181\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7785,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1181\/revisions\/7785"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7780"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}