Sanayi devriminden bu yana teknoloji ve robotik endüstri h\u0131zla geli\u015fmekte; arabalardan bilgisayarlara, telefonlardan ak\u0131ll\u0131 elektronik yard\u0131mc\u0131lara kadar teknoloji durdurulamaz bir \u015fekilde ilerlemektedir ve bu ilerlemeler ile yapay zeka her türlü teknolojide kendine yer edinmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hayat\u0131n bütün alanlar\u0131nda ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 sürdürmek ve toplumda var olabilmek ad\u0131na teknolojiye ve robotlara olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n gün geçtikçe artmas\u0131 dolay\u0131s\u0131 ile bu robotlar\u0131n hayat\u0131m\u0131zdaki yeri ve kullan\u0131m\u0131 vazgeçilmez olmaktad\u0131r. Kullan\u0131m alanlar\u0131 artan ve her alana yay\u0131lan robotlar geli\u015fimleri ile birlikte baz\u0131 sorunlar\u0131 ve sorular\u0131 da beraberinde getirmi\u015ftir.<\/p>\n
1950 y\u0131llarda ünlü \u0130ngiliz matematikçi ve bilgisayar bilimcisi Alan Turing taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen Turing testi, günümüzde siber suçlarla mücadele aç\u0131s\u0131ndan önemli bir araç ve robotlar\u0131n yapay zekaya ula\u015f\u0131p ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 test etmek amac\u0131yla kullan\u0131lmaktad\u0131r. Test k\u0131saca belirli sorular\u0131 sorar ve kar\u015f\u0131 taraf\u0131n verdi\u011fi cevaplar ile insan olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar, bu testi geçerek kar\u015f\u0131s\u0131ndakini insan oldu\u011funa inand\u0131ran robotun yapay zekaya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 kabul edilmektedir ve 2014 y\u0131l\u0131nda bir robot bu testi geçmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yapay zekaya ula\u015f\u0131m ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n üzerine tart\u0131\u015fmalar do\u011fmu\u015f ve birçok ki\u015fi taraf\u0131ndan insan\u0131 bu \u015fekilde kand\u0131rabilecek robot sistemlerin siber suçlar aç\u0131s\u0131ndan dikkat edilmesi gereken bir husus oldu\u011fu dü\u015fünülmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Uzun zamand\u0131r askeri amaçlarla kullan\u0131lan dronlar ise 2013 y\u0131l\u0131nda büyük bir de\u011fi\u015fime u\u011fram\u0131\u015f, Amazon CEO'su taraf\u0131ndan dronlar\u0131n bir teslim arac\u0131 olarak kullan\u0131lacaklar\u0131n\u0131 aç\u0131klamas\u0131 ile toplumun ilgisi artm\u0131\u015f, büyük bir h\u0131zla kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015f ve günümüzde herkesin sat\u0131n alabilece\u011fi oyuncaklar haline dönü\u015fmü\u015flerdir. Gitgide daha da ak\u0131llanan dron sistemleri ile insans\u0131z araçlar\u0131n üretimine de büyük bir h\u0131z verilmi\u015ftir ancak kullan\u0131m alan\u0131n\u0131n bu \u015fekilde geni\u015flemesi nedeniyle gizlilik ihlalleri ve kazalar da artmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
2017 Ekim ay\u0131nda Suudi Arabistan taraf\u0131ndan, Sophia adl\u0131 Hanson Robotik taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen insans\u0131 (humanoid) robota, vatanda\u015fl\u0131k verilmi\u015ftir. Tan\u0131t\u0131lan robot Sophia ayn\u0131 bir insan gibi gözükmekte ve konu\u015fmaktad\u0131r dolay\u0131s\u0131 ile bu robota olan ilgi de kaç\u0131n\u0131lmaz olmu\u015ftur.<\/p>\n
Sophia'ya verilen vatanda\u015fl\u0131k hakk\u0131nda birçok tart\u0131\u015fma olmu\u015ftur, özellikle de kad\u0131n haklar\u0131n\u0131n düzgün bir \u015fekilde olu\u015fturulamad\u0131\u011f\u0131 bir yerin, bir robota vatanda\u015fl\u0131k vermesi insanlarda hakl\u0131 bir k\u0131zg\u0131nl\u0131k uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r; ancak bu vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n verilmesi ile amaçlanan veya ula\u015f\u0131lmak istenen sonuç ne olursa olsun Suudi Arabistan'\u0131n bir robota vatanda\u015fl\u0131k vermesi, uzun zamand\u0131r geli\u015fimini büyük bir h\u0131zla sürdüren robotlara yönelik büyük bir soruyu da beraberinde getirmi\u015ftir.<\/p>\n
Robotlar, hukuki haklara sahip olmal\u0131 m\u0131 ?<\/strong><\/p>\n Günümüzde insan ve cinsiyet etkile\u015fimli birçok konu hakk\u0131nda hukuk sistemleri hala geli\u015fmektedir, kapsam\u0131 gün be gün de\u011fi\u015fen hukuk sisteminin evlerimizde kahve yapmak için kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z makinelere belirli haklar verecek oldu\u011funu dü\u015fünmek ba\u015fta komik ve imkans\u0131z gibi gelse de teknolojinin geli\u015fim h\u0131z\u0131, toplumdaki yeri ve kullan\u0131m alanlar\u0131 dü\u015fünüldükçe hukuk sisteminin bu teknolojilere kendi içinde yer vermemesi daha kötü bir durum olu\u015fturacakt\u0131r. Özellikle de robotlar\u0131n yapay zekaya eri\u015fimlerine ve bilinç kazan\u0131mlar\u0131na yönelik gelecek uzak gibi gözükse de, son zamanlardaki geli\u015fimleri ve yay\u0131lmalar\u0131 da göz önüne al\u0131narak, bilgisayar ve verilere yönelik s\u0131n\u0131rs\u0131z eri\u015fimleri olan bu cihazlar\u0131n getirece\u011fi gelecek için haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmak kaç\u0131n\u0131lmaz ihtiyaçt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile hukukçular\u0131n ço\u011fu bu konu ile ilgili haklar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 savunmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Hukuk sistemi geli\u015fimi boyunca insanlar d\u0131\u015f\u0131ndaki varl\u0131klara da sistem içinde yer vermeye çal\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r; hayvanlara belirli haklar verilmesi, \u015firketlere tüzel ki\u015filik kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 ve tüzel ki\u015filere yönelik haklar\u0131n ortaya ç\u0131kmas\u0131 gibi geli\u015fimler hukukun insan d\u0131\u015f\u0131 varl\u0131klar\u0131 tan\u0131mlamas\u0131n\u0131n en basit örnekleri olarak görülebilir. Bu tan\u0131mlamalar ile insan ve insan d\u0131\u015f\u0131 varl\u0131klar\u0131n etkile\u015fimi kolayla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve olu\u015fabilecek herhangi bir soruna yönelik düzenlemeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Geli\u015fen robotikler ve Sophia gibi robotlar\u0131n artmas\u0131 ile bu robotlar\u0131n bir "elektronik ki\u015filik" olarak görülmesi gerekti\u011fi ise son zamanlar\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flanan konusu olmu\u015ftur. Robotlar\u0131n haklar\u0131 ve insanlarla olan etkile\u015fimlerine belirli kurallar konulmas\u0131 Sophia adl\u0131 robotun televizyonda yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmalar, \u015fakalar ve mimikleri ile birçok ki\u015fiye uzak gözüken gelece\u011fin asl\u0131nda bir kere daha ne kadar yak\u0131n oldu\u011funu ve hukukun en k\u0131sa sürede robotlar olmadan dü\u015fünülemeyecek gelece\u011fimize belirli kurallar koyarak yeni düzene ayak uydurmas\u0131 gerekti\u011fini göstermi\u015ftir.<\/p>\n Halihaz\u0131rda hukuk sistemlerinde robotlar\u0131n belirli bir tan\u0131m\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu an insanl\u0131k için bir araç olarak gözüken bu robotlar\u0131n hastanelerde ameliyat yapmalar\u0131, silahlarda kullan\u0131lmalar\u0131 ve insans\u0131z otomobillerin trafi\u011fe ç\u0131kmas\u0131na dair testlerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 günümüzde robotlar\u0131 tan\u0131mlamak ve olu\u015fabilecek herhangi bir tersli\u011fe yönelik hukuk kurallar\u0131 olu\u015fturmak zorunlu gözükmektedir.<\/p>\n Yeni olu\u015fturulan sistemler ile birlikte insanlar\u0131n robotlar ile anla\u015fma yapabilece\u011fi günümüzde muhatab\u0131 robot olan insan\u0131n bir s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131nda veya robotu dava etmek istedi\u011finde ne yapmas\u0131 gerekti\u011fi gibi, olu\u015fabilecek terslikler, otonom sistemde bir sorun olursa kimin sorumlu tutulaca\u011f\u0131, vb. sorunlar\u0131n çözümü için ilk ad\u0131m olarak robotlara belli bir "ki\u015filik" verilmesi gerekti\u011fi öngörülmektedir. Bu ki\u015filik ile robotlara bir insan vasf\u0131 verilmeye çal\u0131\u015f\u0131lmamaktad\u0131r daha çok tüzel ki\u015filik gibi bir tan\u0131mlamaya benzetilen "elektronik ki\u015filik" tan\u0131m\u0131 ,hem insanlara kolayl\u0131k sa\u011flayacak, hem de robotlar ile olan i\u015flemlerde belli bir hukuki güvence ve sürdürebilirlik zemini olu\u015fturacakt\u0131r.<\/p>\n Avrupa Birli\u011fi'nin bu yönde olu\u015fturdu\u011fu taslakta de\u011findi\u011fi konulardan baz\u0131lar\u0131;<\/p>\n \u015feklinde özetlenebilir.<\/p>\n Hayat\u0131m\u0131z\u0131n, i\u015flerimizin, okullar\u0131m\u0131z\u0131n, hastanelerimizin, arabalar\u0131m\u0131z\u0131n, evlerimizin içinde olan ve daha da olacak olan robot sistemler ve teknolojiler, kullan\u0131mlar\u0131ndaki hata, yanl\u0131\u015f programlanma, virüs ve daha birçok sebep ile insanlar\u0131 yan\u0131ltmaya, navigasyon sistemlerini ve insans\u0131z araçlar\u0131 yanl\u0131\u015f yönlendirebilmeleri, ameliyatta hata yapmaya ve bunun gibi dü\u015fünülemeyecek birçok problemin ç\u0131kmas\u0131na sebep olmaya bir ad\u0131m daha yak\u0131nd\u0131r, hukuk sisteminin olu\u015fabilecek her senaryo için haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 art\u0131k kaç\u0131n\u0131lmaz olmu\u015ftur.<\/p>\n <\/p>\n Robotlar\u0131n bilinç kazanarak ayaklanmas\u0131 ve insanl\u0131\u011fa tehdit olu\u015fturmas\u0131ndan korkan ve yanl\u0131\u015f yönlendirmeleri ile hayat\u0131m\u0131z\u0131 zorla\u015ft\u0131rabilece\u011fini dü\u015fünen birçok bilim insan\u0131 ise bu geli\u015fimin yava\u015flat\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bilinçli robotlar\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131n sonu olabilece\u011fini dü\u015fünse de her ne olursa olsun toplumun geli\u015fti\u011fi ve robotlar\u0131 hayat\u0131m\u0131z\u0131n bir parças\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 da unutulmamal\u0131d\u0131r. Böyle bir distopyan\u0131n bulunma ihtimali olsun veya olmas\u0131n hukuk geli\u015fmekte olan toplumda düzeni sa\u011flayan ve kurallar\u0131 koyan yegane araçt\u0131r. Sadece bilinçlendiklerinde robotlara sa\u011flanacak haklardan ziyade hukukun \u015fu anki amac\u0131 her türlü teknolojik ili\u015fkinin daha iyi ve güvenilir hale gelmesini sa\u011flamaya yöneliktir. Robotlar bilinç kazans\u0131n veya kazanmas\u0131n hukukun robot haklar\u0131 hakk\u0131nda bir bilinç kazand\u0131rmas\u0131n\u0131n vaktinin geldi\u011fi çok aç\u0131kt\u0131r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sanayi devriminden bu yana teknoloji ve robotik end\u00fcstri h\u0131zla geli\u015fmekte; arabalardan bilgisayarlara, telefonlardan ak\u0131ll\u0131 elektronik yard\u0131mc\u0131lara kadar teknoloji durdurulamaz bir \u015fekilde ilerlemektedir.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":7794,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-1167","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gelisen-teknoloji","masonry-post","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1167","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1167"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1167\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7804,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1167\/revisions\/7804"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7794"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1167"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/tr-tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n