Ortak giri\u015fim (veya joint venture) iktisadi ve hukuki olarak birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z birden fazla gerçek ve tüzel ki\u015finin, ayr\u0131 bir tüzel ki\u015filik alt\u0131nda birle\u015ferek veya ayr\u0131 bir tüzel ki\u015filik alt\u0131nda birle\u015fmeksizin bir sözle\u015fme ile belirli bir amaç alt\u0131nda bir i\u015fin gerçekle\u015ftirilmesi için kaynaklar\u0131n\u0131 birle\u015ftirdikleri bir ticari i\u015f birli\u011fidir. Ortak giri\u015fimler özellikle, bir i\u015fin gerçekle\u015ftirilmesi için tek bir gerçek veya tüzel ki\u015finin sermayesinin yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. Ortak giri\u015fimin parças\u0131 olan ki\u015filer bu giri\u015fime sermaye veya sermaye d\u0131\u015f\u0131nda bir katk\u0131da bulunmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
Teknoloji firmalar\u0131 için ara\u015ft\u0131rma geli\u015ftirme (“Ar-Ge”) faaliyetleri maliyetli olabilmektedir. Ar-Ge maliyetleri yan\u0131nda ayn\u0131 zamanda teknoloji \u015firketlerinin Ar-Ge faaliyetlerini yürütebilmesi için gerekli know-how bilgisinin olmamas\u0131 da problem te\u015fkil edebilmektedir. Özellikle Ar-Ge faaliyeti özelinde kurulacak ortak giri\u015fimlerde, ortak giri\u015fimin taraflar\u0131n\u0131n, sermaye d\u0131\u015f\u0131nda, yapt\u0131klar\u0131 fikri mülkiyet katk\u0131s\u0131 da önem arz etmektedir.<\/p>\n
Türk Hukukunda Ortak Giri\u015fim <\/strong><\/p>\n Türk hukukunda ortak giri\u015fim ayr\u0131 olarak düzenlenmemekle beraber uygulamada iki türlü olarak ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. Bunlardan ilki tüzel ki\u015fili\u011fi bulunmayan bir ortakl\u0131k \u015feklinde kurulan ortak giri\u015fimlerdir. Bu tür ortakl\u0131klar hem doktrinde hem de Yarg\u0131tay kararlar\u0131nda adi ortakl\u0131k olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Bu türde kurulacak ortak giri\u015fimler 6098 say\u0131l\u0131 ve 4.02.2011 tarihli Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabi olacakt\u0131r ve i\u015fbu kapsamda ortak giri\u015fimin kurulmas\u0131 için akdedilecek sözle\u015fme de adi ortakl\u0131k hükümlerine tabi olacakt\u0131r. Ortak giri\u015fime dahil olacak ortaklar, ortak giri\u015fimin borçlar\u0131 aç\u0131s\u0131ndan müteselsil sorumlu olmaktad\u0131r. Ortak giri\u015fimin sermayesi üzerinde ise elbirli\u011fi mülkiyeti olu\u015fmaktad\u0131r ve ortak giri\u015fim ad\u0131na, 3. ki\u015filerle yap\u0131lacak i\u015flemler de borç do\u011fmas\u0131 halinde ortaklar müteselsilen sorumlu olmaktad\u0131r. Bu tür ortak giri\u015fimler genellikle bir i\u015fin yap\u0131lmas\u0131 için kurulurlar. Ortak giri\u015fim sözle\u015fmesiyle yönetime dair çe\u015fitli unsurlar düzenlenebilir. Bu tür düzenlemeler özellikle iç ili\u015fkilere ili\u015fkin olmaktad\u0131r; d\u0131\u015f ili\u015fkilerde ise yap\u0131lacak düzenlemeler ço\u011fu zaman (özellikle müteselsil sorumluluk bak\u0131m\u0131ndan) 3. ki\u015fileri ba\u011flamamaktad\u0131r. Ortak giri\u015fimin dava ehliyeti yoktur ve herhangi bir uyu\u015fmazl\u0131k söz konusu olmas\u0131 durumunda, 3. Ki\u015finin açaca\u011f\u0131 herhangi bir dava ortaklara kar\u015f\u0131 aç\u0131lacakt\u0131r. \u0130\u015fin bitmesi halinde ortak giri\u015fimin tasfiyeye gitmesine gerek kalmamaktad\u0131r ve ortak giri\u015fim sözle\u015fmenin feshiyle ortak giri\u015fimin son bulacakt\u0131r.<\/p>\n Ortak giri\u015fimin ikinci türü ise sermayeye kat\u0131lmal\u0131 ortak giri\u015fim olarak ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. Burada ortak giri\u015fimin taraflar\u0131 ayr\u0131 bir tüzel ki\u015fili\u011fe sahip bir ortakl\u0131k etraf\u0131nda birle\u015fmektedir. Ortaklar burada, tüzel ki\u015fili\u011fe sahip olan ortakl\u0131\u011fa sermaye taahhüdünde bulunarak ortak olmaktad\u0131r. Bu tür ortak giri\u015fimler, 6102 say\u0131l\u0131 ve 14.02.2011 tarihli Türk Ticaret Kanunu’nda (“TTK”) düzenlenen limited veya anonim \u015firket \u015feklinde kurulurlar ve bu kanunun hükümlerine tabi olurlar. Burada adi ortakl\u0131k biçiminde kurulan ortak giri\u015fimden temel fark, anonim veya limited \u015firket biçiminde kurulacak ortak giri\u015fim tüzel ki\u015fili\u011finin bulunmas\u0131d\u0131r. Bu sebeple, ortak giri\u015fimin kendi malvarl\u0131\u011f\u0131 olacakt\u0131r ve bu malvarl\u0131\u011f\u0131 üzerinde ortaklar\u0131n elbirli\u011fi mülkiyeti söz konusu de\u011fildir. Bu tür ortak giri\u015fimlerin kendine ayr\u0131 malvarl\u0131\u011f\u0131 veya sermayesi bulunmaktad\u0131r. Ortaklar sadece taahhüt ettikleri sermayeyi ödeme borcu alt\u0131na girerler. 3. ki\u015filerle yap\u0131lacak i\u015flemler \u015firketin tüzel ki\u015fili\u011fi alt\u0131nda yap\u0131l\u0131r dolay\u0131s\u0131yla ortaklar\u0131n müteselsil sorumlulu\u011fu söz konusu olmamaktad\u0131r. Taraflar kendi aralar\u0131nda, \u015firket esas sözle\u015fmesinde veya \u015firket sözle\u015fmesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, iç ili\u015fkileri düzenleyen düzenlemeler yapabilirler. Ancak yap\u0131lacak bu tür düzenlemeler anonim ve limited ortakl\u0131klar düzenlemelerinin emredici hükümlerine ayk\u0131r\u0131 olamayacakt\u0131r. Bu tür ortak giri\u015fimlerin dava ehliyeti de vard\u0131r. Genellikle daha büyük ölçekli i\u015fler için kurulurlar ancak i\u015fin bitmesi ve ortak giri\u015fime ihtiyaç kalmamas\u0131 durumunda ortak giri\u015fimin tasfiyeye gitmesi gerekecektir. Tasfiye i\u015flemi ortak giri\u015fimin yap\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak uzun sürebilmektedir.<\/p>\n Teknoloji \u015eirketleri <\/strong><\/p>\n Teknoloji \u015firketlerinin veya herhangi bir alanda Ar-Ge çal\u0131\u015fmas\u0131 yapacak ve bu çal\u0131\u015fma sonucunda ç\u0131kacak ürünün üretimini yapacak teknoloji d\u0131\u015f\u0131 \u015firketlerin de ortak giri\u015fim kurmalar\u0131 mümkündür. Buna ili\u015fkin olarak Türkiye’de en yeni ve en büyük örneklerden biri olarak Türkiye'nin Otomobili Giri\u015fim Grubu Sanayi ve Ticaret Anonim \u015eirketi olarak gösterilebilir. Ortak giri\u015fim \u015feklinde kurulan bu \u015firket, Türkiye’de ilk yerli araban\u0131n geli\u015ftirilmesi ve üretimi amac\u0131yla 6 \u015firket taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur. Sermayeye kat\u0131lmal\u0131 ortak giri\u015fim \u015feklinde kurulan ortak giri\u015fimlerin en tipik örneklerinden biridir. Dünyada ise 14 \u015firketin bir araya gelmesiyle kurulan teknoloji firmas\u0131 Sematech Inc. önde gelen Ar-Ge faaliyeti gösteren ortak giri\u015fimlerden biri olarak gösterilebilir.<\/p>\n Teknoloji firmalar\u0131nda ortak giri\u015fim kurma ihtiyac\u0131 genel anlamda fon yetersizli\u011finden ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. Ancak firmalar bunun d\u0131\u015f\u0131nda ayn\u0131 teknolojiyi geli\u015ftirmek için ayr\u0131 ayr\u0131 kullanacaklar\u0131 sermayeyi, ortak giri\u015fim kurarak daha az sermaye kullanarak geli\u015ftirme yöntemini de seçebilmektedirler.[1]<\/a> Ayn\u0131 zamanda fikri mülkiyet haklar\u0131 da özellikle Ar-Ge faaliyeti yürütecek ortak giri\u015fimler aç\u0131s\u0131ndan büyük önem arz etmektedir. Özellikle know-how ve patent gibi fikri mülkiyet haklar\u0131 bu konuda çok büyük öneme sahiptir. Ortak giri\u015fimle birlikte bir teknolojinin geli\u015ftirilmesi amac\u0131yla sermaye ihtiyac\u0131 olanlar ve patent ve belirli bir Ar-Ge çal\u0131\u015fmas\u0131 veya teknoloji üretimi için gerekli know-how ve patent gibi fikri mülkiyet haklar\u0131na ihtiyac\u0131 olanlar bulu\u015fabilir. Bu anlamda Ar-Ge aç\u0131s\u0131ndan ortak giri\u015fimlerin önemi büyüktür.<\/p>\n Fikri mülkiyet haklar\u0131 TTK uyar\u0131nca anonim ve limited \u015firketlere sermaye olarak konulabilmektedir. Bunun için ilgili fikri mülkiyetinin parasal de\u011feri belirlenir ve bu kapsamda ilgili fikri mülkiyet hakk\u0131 \u015firketin sermayesine geçmektedir. Ancak böyle bir durumda ilgili fikri mülkiyet hakk\u0131 \u015firketin tüzel ki\u015fili\u011fine geçecektir. Fikri mülkiyet hakk\u0131 sahibi ortak için bu durum faydal\u0131 olmayabilir. Geçici bir süreyle kurulacak ortak giri\u015fim \u015firketine ayni sermaye olarak fikri mülkiyet hakk\u0131n\u0131n konulmas\u0131 yarars\u0131z olacakt\u0131r. Bu sebeple fikri mülkiyet sahibi orta\u011f\u0131n fikri mülkiyet hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 devretmesi daha faydal\u0131 olacakt\u0131r. Böylelikle ilgili fikri mülkiyet hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 belirli bir i\u015f için s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmakta ve fikri mülkiyet hakk\u0131 sahibinin de haklar\u0131 korunmaktad\u0131r. Bu hususta özellikle rekabet yasa\u011f\u0131 hükümleri de önem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n Adi ortakl\u0131\u011fa dayanan ve sermayeye kat\u0131lmal\u0131 ortak giri\u015fimler Türk Hukuku’nda farkl\u0131 kurallara tabidir. Ar-Ge kapsam\u0131nda kurulacak ortak giri\u015fim ortaklar\u0131n\u0131n bu kurallar\u0131 göz önünde bulundurarak bir seçim yapmalar\u0131 faydal\u0131 olacakt\u0131r. Adi ortakl\u0131l\u0131k sözle\u015fmelerinin kapsaml\u0131 haz\u0131rlanmas\u0131 ve sözle\u015fmenin yan\u0131nda akdedilecek ek sözle\u015fmeler de ortak giri\u015fimlerden maksimum fayda sa\u011flanmas\u0131 aç\u0131s\u0131ndan önem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Fikri mülkiyet haklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131n belirlenmesi de hak sahipleri aç\u0131s\u0131ndan ayr\u0131ca dikkat edilmesi gereken bir husustur.<\/p>\n Yazar: Batuhan Ecin, LL.M.<\/p>\n <\/p>\n