Stratejik de\u011fer itibariyle \"temel gereklilik\" olarak nitelenen savunma \u00fcr\u00fcn ve sistemlerinin yerli imkanlar ile \u00fcretilebilmesini \u00f6ncelikli olarak belirleyen T\u00fcrk savunma sanayii, halihaz\u0131rda bir\u00e7ok savunma sistemi platformunun yerli imkanlarla tasar\u0131m\u0131n\u0131 ve \u00fcretimini ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Her ne kadar s\u00f6z konusu platformlar\u0131n tasar\u0131m\u0131 T\u00fcrk \u015firket ve m\u00fchendisleri taraf\u0131ndan \u00f6zg\u00fcn bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olsa da pek \u00e7ok temel bile\u015fenin ithalat\u0131 hala bir zorunluluk olarak g\u00f6z\u00fckmektedir. Bu durum ise yerli imkanlarla \u00fcretilen platformlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkelere ihracat\u0131nda, platform olu\u015fturan bile\u015fenleri ithal etti\u011fimiz \u00fclkelerin ihracat d\u00fczenlemelerine uyum zorunlulu\u011fu getirebilmekte.<\/p>\n
Bu \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda son d\u00f6nemin stratejik ve politik \u015fartlar\u0131 gere\u011fi savunma sanayii alan\u0131nda i\u015f birliklerimizin g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir \u015fekilde artt\u0131\u011f\u0131 Birle\u015fik Krall\u0131k gelmektedir. Birle\u015fik Krall\u0131k halihaz\u0131rda T\u00fcrkiye ile b\u00fcy\u00fck bir i\u015f hacmine sahiptir. Nitekim 2017 y\u0131l\u0131nda Birle\u015fik Krall\u0131k'tan T\u00fcrkiye'ye yap\u0131lan savunma sanayi ihracatlar\u0131n\u0131n de\u011feri \u00f6nceki y\u0131llara g\u00f6re b\u00fcy\u00fck bir art\u0131\u015fla 137 milyon \u0130ngiliz Sterlinine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r[1]<\/sup><\/a>. Keza sekt\u00f6rde faaliyet g\u00f6steren T\u00fcrk \u015firketlerinin ge\u00e7ti\u011fimiz d\u00f6nemlerde tedarik\u00e7i olarak tercih etti\u011fi \u00fclkelerden birtak\u0131m engellemeler ile kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 ve alternatif kaynak aray\u0131\u015flar\u0131na girmesinin de etkisiyle \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde de bu alanda benzer bir ivmenin g\u00f6zlemlenmesi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayacakt\u0131r. Birle\u015fik Krall\u0131k mevzuat\u0131ndaki ihracata ili\u015fkin temel d\u00fczenleme 2002 tarihli \u0130hracat Kontrol Kanunu'dur (<\/sup>\u0130hracat Kontrol Yasas\u0131<\/em>). Kanun, Birle\u015fik Krall\u0131k h\u00fck\u00fcmetini kanun h\u00fck\u00fcmlerince \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ihracat kontrollerini ikincil bir mevzuatla geni\u015fletme hususunda yetkilendirmi\u015ftir. Buna ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7\u0131kar\u0131lan 2008 tarihli \u0130hracat Kontrol D\u00fczenlemesi 'D\u00fczenleme' (\u0130hracat Kontrol Emri<\/em>), askeri ekipman ve '\u00e7ift y\u00f6nl\u00fc kullan\u0131m' (\u00e7i\u0307fte kullanim<\/em>) d\u00fczenlemeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan (hem ticari hem askeri ama\u00e7larla kullan\u0131labilen mallar, yaz\u0131l\u0131mlar, teknolojiler vb.) uygulanacak kontrollere ili\u015fkin d\u00fczenlemeler getirmektedir.<\/p>\n D\u00fczenleme kapsam\u0131na dahil edilen askeri ve \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc kullan\u0131m \u00fcr\u00fcnleri 'kontrole tabi mallar' olarak kabul edilmekte ve bu kapsamda gerekli lisanslar al\u0131nmadan ihracatlar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131na m\u00fcsaade edilmemektedir. \u0130lgili mevzuat\u0131n uygulanmas\u0131 Birle\u015fik Krall\u0131k Gelir ve G\u00fcmr\u00fck \u0130daresi (Birle\u015fik Krall\u0131k HM Revenue and Customs<\/em>) sorumlulu\u011funda olup lisanslara ili\u015fkin s\u00fcrecin y\u00f6netimi ise Uluslararas\u0131 Ticaret Departman\u0131'na (Uluslararas\u0131 Ticaret Departman\u0131<\/em>) ba\u011fl\u0131 Birle\u015fik Krall\u0131k \u0130hracat Kontrol\u00fc Organizasyonu taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir.<\/p>\n Birle\u015fik Krall\u0131k Stratejik \u0130hracat Kontrol Listesi ('Kontrol Listesi')<\/strong><\/p>\n Kontrol Listesi, ihracat\u0131 planlanan herhangi bir \u00fcr\u00fcn, yaz\u0131l\u0131m veya teknolojinin kontrole tabi olmas\u0131 nedeniyle ihracat lisans\u0131 gerektirip gerektirmedi\u011fi hususunun netle\u015ftirilmesi i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015ftur. Bir tak\u0131m istisnalar\u0131 haiz olmakla birlikte, kontrol listesi i\u00e7erisine dahil edilen \u00fcr\u00fcnlerin ihracat\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan Birle\u015fik Krall\u0131k'\u0131n stratejik mallar\u0131n ihracat\u0131n\u0131n y\u00f6netiminde g\u00f6revli birimi olan \u0130hracat Ortak Kontrol Birimi'ne (\u0130hracat Kontrol Ortak Birimi - 'ECJU'<\/em>) lisans ba\u015fvurusunda bulunulmas\u0131 gerekmektedir. Lakin burada dikkat edilmesi gereken bir di\u011fer husus, ECJU'nun Kontrol Listesi kapsam\u0131nda say\u0131lmayan \u00fcr\u00fcnler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da askeri ya da kitle imha silah\u0131 olarak kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin belirli endi\u015felerin bulundu\u011fu takdirde, nihai kullan\u0131m kontrol\u00fcnde bulunma yetkisinin haiz oldu\u011fudur.<\/p>\n Kontrol Listesi, imalat\u0131 tamamlanm\u0131\u015f madde ve sistemler ya da hammadde ve bile\u015fenler dahil olmak \u00fczere pek \u00e7ok mal ve hizmeti kapsamaktad\u0131r. Buna g\u00f6re, silahlar ve patlay\u0131c\u0131lar; askeri ama\u00e7la tasarlanm\u0131\u015f yahut geli\u015ftirilmi\u015f mal, teknoloji, yaz\u0131l\u0131m veya bile\u015fenlerdir; belirli teknik standartlar\u0131 haiz ve sivil\/askeri ama\u00e7larla kullan\u0131labilecek olan \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc kullan\u0131m \u00fcr\u00fcnleri, teknolojiler, yaz\u0131l\u0131mlar, dok\u00fcmanlar veya diyagramlar gibi \u00e7e\u015fitli bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn ve hizmet Kontrol Listesi'nin kapsam\u0131 i\u00e7erisindedir. Keza askeri veya \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc kullan\u0131ma a\u00e7\u0131k teknik veya e\u011fitim rehberleri, diyagramlar ve projeler de yine bu kapsamda de\u011ferlendirilmektedir. Bunun bir sonucu olarak, kontrole tabi teknolojiye ili\u015fkin bilgi i\u00e7eren bir elektronik dosya transferi dahi lisansa tabi olacakt\u0131r. Hatta lisans m\u00fckellefiyetine ge\u00e7ici ihracatlar da dahil oldu\u011fundan, muhtemel al\u0131c\u0131lara fuarda sergilemek ya da askeri anma t\u00f6renlerine kat\u0131lmak i\u00e7in kontrole tabi \u00fcr\u00fcn\u00fcn ge\u00e7ici olarak Birle\u015fik Krall\u0131k d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlarda dahi ihracat lisans\u0131 al\u0131nmas\u0131 gerekecektir.<\/p>\n Lisansa tabi bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn lisans al\u0131nmaks\u0131z\u0131n ihra\u00e7 edilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131ndan b\u00f6yle bir durumda ilgili \u00fcr\u00fcnlere el konulmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra sorumlular hakk\u0131nda soru\u015fturma ba\u015flat\u0131lacak ve idari para cezas\u0131 uygulanabilecektir.<\/p>\n Yeniden \u0130hracat (<\/strong>Yeniden ihracat<\/em>)<\/strong><\/p>\n \u00dcretti\u011fi \u00f6zg\u00fcn ve yerli tasar\u0131ma sahip savunma platform ve sistemlerini \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkelere ihra\u00e7 ederek sekt\u00f6r\u00fcn s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir ekosistem \u00fczerine kurulmas\u0131n\u0131 hedefleyen T\u00fcrk savunma sanayii \u015firketlerinin, bu konuda en \u00e7ok kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 zorluklar\u0131n ba\u015f\u0131nda, \u00fcrettikleri platformlar\u0131n ithal bile\u015fenlerinin yeniden ihracat\u0131na ili\u015fkin \u00fclkelerin yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlemelerdir. S\u00f6z konusu d\u00fczenlemeler \u00fclkelerin ihracat kontrollerine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterebilmektedir.<\/p>\n Birle\u015fik Krall\u0131k da t\u0131pk\u0131 savunma sanayi ihracat\u0131nda d\u00fcnya lideri konumunda olan Amerika Birle\u015fik Devletleri gibi askeri ve \u00e7ift kullan\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin ihracat\u0131na ili\u015fkin \u00f6zel kontrol sistemleri \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Her ne kadar Birle\u015fik Krall\u0131k mevzuat\u0131nda ABD'nin ITAR d\u00fczenlemeleri gibi ihracat sonras\u0131 s\u00fcrece dair bir izleme sistemi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmemi\u015fse de \u00f6zellikle nihai kullan\u0131c\u0131n\u0131n lisans de\u011ferlendirmelerinde yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6nem gibi bir\u00e7ok hususta ihracat rejimleri aras\u0131nda benzerlik oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n ECJU lisans d\u00fczenleme karar\u0131n\u0131 verirken 8 ana kriteri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmaktad\u0131r:<\/p>\n ECJU bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00fcr\u00fcnlerin daha sonra bir askeri ekipmana monte edilerek ba\u015fka bir \u00fclkeye ihra\u00e7 edilme ihtimali gibi durumlar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmaktad\u0131r. Kararlar bir \u00f6l\u00e7\u00fcde ihracat\u0131n nereye yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Nitekim insani yard\u0131m ve bar\u0131\u015f\u0131n korunmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lacak ihracatlar gibi s\u0131n\u0131rl\u0131 istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda ambargo uygulanan \u00fclkelere[2]<\/sup><\/a> kontrole tabi \u00fcr\u00fcnlerin ihracat\u0131na izin verilmemektedir.<\/sup><\/p>\n \u00d6zetle, Birle\u015fik Krall\u0131k kontrole tabi bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn ihracat\u0131 i\u00e7in lisans ba\u015fvurusu a\u015famas\u0131nda gerekli riskleri analiz edecek, lisans d\u00fczenlenip lisansa uygun bir prosed\u00fcrle ihracat ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011finde Birle\u015fik Krall\u0131k mevzuat\u0131 kapsam\u0131nda devam eden kontrol uygulamalar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmayacakt\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Yazarlar: \u015eafak Herdem, Kaan Erdo\u011fan<\/p>\n <\/p>\n [1]<\/sup><\/a>2013-2017 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki ihracatlara ili\u015fkin verileri incelemek isterseniz:<\/sup><\/p>\n\n