Geli\u015ftirilen fikri ve s\u0131nai ürünlerin ticarile\u015ftirilmesi, fikri ürün temelli spin-out veya ortak giri\u015fim kurmak gibi, fikri ürün üzerinde hak sahibi ki\u015finin ticarile\u015ftirme faaliyetini do\u011frudan yürütebilece\u011fi bir yap\u0131 üzerine kurulabilece\u011fi gibi, Ar-Ge faaliyetleri sonucunda ortaya ç\u0131km\u0131\u015f fikri ve s\u0131nai ürünün patent ba\u015fvurusu hakk\u0131n\u0131n üçüncü ki\u015filere devredilmesi suretiyle ürünü ortaya ç\u0131karan ki\u015fi veya kurumlar\u0131n fikri ürün üzerindeki haklar\u0131n\u0131n tamam\u0131ndan bir bedel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 vazgeçmesi \u015feklinde de kurgulanabilir. Lisans sözle\u015fmeleri ise, söz konusu iki alternatif ticarile\u015ftirme yöntemine k\u0131yasla daha çok tercih edilen ve lisans veren taraf\u0131n hak sahipli\u011fini korumakla birlikte, fikri ürünü ticari gelir elde etmesi ve\/veya geli\u015ftirmesi amac\u0131yla üçüncü ki\u015filerin eri\u015fimine açan bir ticarile\u015ftirme modeli olu\u015fturmaktad\u0131r. Lisans sözle\u015fmelerinin bir fonksiyonu ise, teknolojik yeterlilik seviyesi yetkinli\u011fi ve üzerinde çal\u0131\u015f\u0131lan teknolojinin niteli\u011fine göre oldukça uzun ve masrafl\u0131 olabilen bir teknolojinin ürünle\u015fmesi sürecinde, teknoloji üreticilerinin, di\u011fer üreticiler taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f ara-teknolojilerin lisanslar\u0131n\u0131 alarak, i\u015fbu süreci k\u0131saltabilmeleri veya maliyet avantaj\u0131 sa\u011flayabilmeleridir. <\/p>\n
Lisans sözle\u015fmesi, lisans verenin, lisans alan\u0131n ödemeyi üstlendi\u011fi bir bedel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, lisans alana fikri veya s\u0131nai bir hakk\u0131 ya da maddi olmayan bir mal\u0131 kullanma ve ondan yararlanma hakk\u0131n\u0131 veren sözle\u015fmelerdir. Türk Hukukunda söz konusu sözle\u015fmeler, 6769 say\u0131l\u0131 S\u0131nai Mülkiyet Kanunu kapsam\u0131nda düzenlenmi\u015ftir. Uygulamada daha çok patent lisans anla\u015fmalar\u0131 yap\u0131l\u0131rken bunun yan\u0131 s\u0131ra copyright, know-how, teknik yard\u0131m, marka lisans anla\u015fmalar\u0131 da yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Lisans sözle\u015fmelerine konu olan hakk\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131n do\u011fru olarak yap\u0131lmas\u0131, bu hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131nda münhas\u0131rl\u0131k tan\u0131n\u0131p tan\u0131nmayaca\u011f\u0131, kullan\u0131m\u0131n kapsam\u0131na ili\u015fkin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n neler oldu\u011fu, bu kapsamda zamansal ya da bölgesel s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n öngörülüp öngörülmedi\u011fi ve lisans bedelinin ne \u015fekilde düzenlenece\u011fi gibi hususlar\u0131n sözle\u015fmede belirtilmesi gerekir.<\/p>\n
Lisans münhas\u0131r olarak verilecekse sözle\u015fmede aç\u0131k olarak ifade edilmelidir. Sözle\u015fmede aksi kararla\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 müddetçe verilen lisans basit (münhas\u0131r olmayan) nitelikte kabul edilir. Basit lisans sözle\u015fmelerinde lisans veren söz konusu fikri mülkiyet hakk\u0131n\u0131 kendi kullanabilece\u011fi gibi üçüncü ki\u015filere de söz konusu fikri ve s\u0131nai hak üzerinde üçüncü ki\u015filere lisanslar verebilir. Münhas\u0131r lisans sözle\u015fmelerinde ise lisans veren, ba\u015fkas\u0131na lisans veremez ve hakk\u0131n\u0131 aç\u0131kça sakl\u0131 tutmad\u0131kça kendisi de anla\u015fma konusu olan hakk\u0131 kullanamaz. Ayr\u0131ca aksi sözle\u015fmede kararla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fsa münhas\u0131r lisans sahibi, üçüncü bir ki\u015fi taraf\u0131ndan söz konusu hakka tecavüz edilmesi halinde hak sahibinin açabilece\u011fi tüm davalar\u0131 açabilir. Basit lisans sahibi ise sözle\u015fmede aç\u0131kça kararla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fsa s\u0131nai hakka tecavüz edilmesi durumunda dava açamaz. Söz konusu hakk\u0131n sahibine dava açmas\u0131 için bildirimde bulunur. Hak sahibinin, bu talebi kabul etmemesi veya bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde talep edilen davay\u0131 açmamas\u0131 hâlinde, lisans alan, yapt\u0131\u011f\u0131 bildirimi de ekleyerek, kendi ad\u0131na ve kendi menfaatlerinin gerektirdi\u011fi ölçüde dava açabilir.<\/p>\n
Lisanslama sözle\u015fmesi kaleme al\u0131n\u0131rken dikkat edilmesi gereken bir di\u011fer husus ise sözle\u015fmeye bölgesel k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n getirilip getirilmedi\u011fidir. E\u011fer sözle\u015fmede kararla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fsa lisans, tüm Türkiye’de geçerli olacakt\u0131r. Sözle\u015fmede kararla\u015ft\u0131r\u0131lan münhas\u0131r bölge ise bir te\u015febbüsün anla\u015fma konusu ürünleri lisans\u0131 verilen teknolojiyle üretmesine ve satmas\u0131na izin verilen bölgedir. Bununla birlikte, yaln\u0131zca belirli bir mü\u015fteriye alternatif bir arz kayna\u011f\u0131 yaratmak amac\u0131yla, söz konusu bölgede anla\u015fma konusu ürünlerin üretimi için ikinci bir ki\u015fiye lisans verilmesi bu bölgenin münhas\u0131rl\u0131k niteli\u011fini ortadan kald\u0131rmaz.<\/p>\n
Bir di\u011fer önemli husus ise alt lisanslamad\u0131r. Lisans alan\u0131n, lisans sözle\u015fmesiyle kendisine tan\u0131nan yetkiler çerçevesinde ba\u015fkas\u0131na lisans vermesi halinde alt lisanstan söz edilir. Alt lisanslaman\u0131n da söz konusu olabilmesi için sözle\u015fmede aç\u0131k hükmün bulunmas\u0131 gerekmektedir. Lisans alana, alt lisans verme yetkisi tan\u0131nm\u0131\u015fsa alt lisans alan\u0131n yetkileri, lisans alandan geni\u015f olamaz. Yine ayn\u0131 \u015fekilde normal lisans\u0131n geçersizli\u011fi veya sona ermesi hali de alt lisans\u0131 geçersiz hale getirir.<\/p>\n
Lisans sözle\u015fmesinde özenle düzenlenmesi gereken bir di\u011fer konu ise lisans bedelinin ödeme yöntemidir. Uygulamada en çok kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ödeme yöntemleri Götürü bedel (“Lump sum fee”) veya Telif hakk\u0131 bedeli (“Royalty fee”) dir. Bu iki ödeme yönteminin yan\u0131 s\u0131ra, özellikle ara teknolojilerin lisanslanmas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan, belirli olaylar\u0131n gerçekle\u015fip gerçekle\u015fmemesine göre artan\/azalan veya lisans\u0131n verilmesini takip eden y\u0131llarda belirli e\u015fiklerde belirli oranlarda yeniden belirlenen ödeme yöntemleri de bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Güvenli bir lisanslama sürecine dahil olmak için ayr\u0131ca sözle\u015fmede üretim miktar\u0131 ve ürün türlerine ili\u015fkin s\u0131n\u0131rlama öngörülüp öngörülmedi\u011fi, al\u0131nan teknolojinin geli\u015ftirilecek veya üretilecek di\u011fer ürünlerde kullan\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin s\u0131n\u0131rlamalar olup olmayaca\u011f\u0131, ürünün geli\u015ftirilip geli\u015ftirilmeyece\u011fine ili\u015fkin yükümlülüklerin de belirlenmesi gerekmektedir. \u0130\u015fbu sözle\u015fmeler sözle\u015fmede öngörülen nedenlerle, ihbarla ve Türk Borçlar Kanunu hükümleri gere\u011fi sona erer. Ölüm, ehliyetin kayb\u0131, gaiplik ve iflas gibi durumlar\u0131n sona erme nedeni olup olmayaca\u011f\u0131 sözle\u015fmeye ve somut olay\u0131n \u015fartlar\u0131na bak\u0131larak belirlenir. <\/p>\n
Sonuç itibariyle, ticarile\u015ftirme faaliyetlerinde, lisans sözle\u015fmeleri ba\u015fkalar\u0131n\u0131n veya daha önce üretilen veya ke\u015ffedilen teknolojileri üretmek, geli\u015ftirmek veya kullanmak için yasal zeminin sa\u011flanmas\u0131nda ve güvenli bir teknoloji ticarile\u015fmesi kurgulanmas\u0131nda önemli bir rol oynamaktad\u0131r. Fikri ve s\u0131nai ürünlere ili\u015fkin yap\u0131lan sözle\u015fmelerde lisanslaman\u0131n kapsam ve ko\u015fullar\u0131, hak sahibinin ticari hedefleri ile örtü\u015fecek \u015fekilde münhas\u0131rl\u0131k, alt-lisanslama, co\u011frafi k\u0131s\u0131tlar, ödeme plan\u0131 gibi hususlar\u0131n düzenlenmesiyle olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Kaynakça<\/span><\/p>\n Beceni, Y. (2010) Üniversitelerden Teknoloji Transfer Süreçlerinde Lisanslama ve Sözle\u015fme Yönetimi <\/em>http:\/\/www.teknolojitransferi.gov.tr\/TeknolojiTransferPlatformu\/resources\/temp\/55316AA0-37FC-4ABC-AFFE-1A43C55F4562.pdf;jsessionid=35F239EA1A851F5A8B35A760CDA27FA4<\/a><\/span><\/p>\n Gözlükaya, F. Teknoloji Transferlerine \u0130li\u015fkin Rekabet.<\/span><\/p>\n