Üçüncü ki\u015fi finansman\u0131, uluslararas\u0131 tahkimde yüksek bütçeli tahkim masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamakta zorluk ya\u015fayan taraflarca oldukça tercih edilir hale gelen bir kurumdur. Günümüzde taraflar, mali s\u0131k\u0131nt\u0131 içinde olmasalar dahi tahkim masraflar\u0131n\u0131 finanse edecek fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131ndan destek almaktad\u0131rlar.<\/p>\n
Esas olarak, üçüncü ki\u015fi finansman\u0131 tahkim sürecine dâhil olmayan üçüncü bir ki\u015finin bir finansal destek\/kar\u015f\u0131l\u0131k elde etmek kayd\u0131yla tahkim sürecine fon sa\u011flamas\u0131 olarak tan\u0131mlanabilir.[1]<\/a> Bu kapsamda, finansal destek yaln\u0131zca bir tarafa sa\u011flanabilece\u011fi gibi her iki taraf\u0131n masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak \u015fekilde de sa\u011flanabilir. Uygulamada finansal destek sa\u011flayan fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 genellikle uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n taraflar\u0131ndan birinin tahkim masraflar\u0131n\u0131 üstlenmeyi tercih etmektedir. <\/p>\n Fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n tahkim süreci sonunda elde edece\u011fi menfaat taraflarca kararla\u015ft\u0131r\u0131labilir. Bu ba\u011flamda, fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 taraflara sunduklar\u0131 mali güvencenin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak, yarg\u0131lama nihayetinde verilen tazminat\u0131n belirli bir yüzdesine ortak olabilir, belirli bir mebla\u011f\u0131 alabilir veyahut her ikisini de içinde bar\u0131nd\u0131ran bir anla\u015fmaya tabi olabilirler.[2]<\/a> Finansman sa\u011flanmas\u0131; birtak\u0131m sermaye veya borçlanma araçlar\u0131n\u0131n ihraç edilmesiyle, dava konusu talebin fon sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131na devredilmesiyle veya fon sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n ilgili taraf üzerinde kontrol elde etmesiyle veya ilgili uyu\u015fmazl\u0131k stratejisi ve yönetiminde söz sahibi olmas\u0131yla sonuçlanabilir. [3]<\/a> Ancak, fon sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 hakemin belirlenmesi, avukatlar\u0131n seçilmesi gibi baz\u0131 konularda söz sahibi olabilse de tahkim yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n taraf\u0131 haline gelmez.<\/p>\n Üçüncü Ki\u015fi Finansman\u0131nda Art\u0131lar ve Eksiler<\/strong><\/p>\n Olas\u0131 bir tahkim yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n taraf\u0131; gereklilik, risk yönetimi ve onaylama gibi çe\u015fitli sebeplerden dolay\u0131 davas\u0131n\u0131 finanse edecek bir fon sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131ndan destek almak isteyebilir. Tahkim masraflar\u0131n\u0131n oldukça yüksek oldu\u011fu ve taraflar\u0131n\u0131n finansal durumlar\u0131n\u0131n bu masraflar\u0131 kar\u015f\u0131lamada yetersiz oldu\u011fu durumlarda üçüncü ki\u015fi finansman\u0131 taraflar için zorunlu hale gelebilir. Üçüncü ki\u015fi taraf\u0131ndan finansman sa\u011flanmas\u0131, finansal aç\u0131dan herhangi bir endi\u015fe duymaks\u0131z\u0131n taraflar\u0131n esasl\u0131 taleplerini tahkime götürebilmesi imkân\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Bununla birlikte, esasl\u0131 olmayan taleplerden kaynaklanan davalara sa\u011flanan finansman daha azd\u0131r. Yine de, üçüncü ki\u015fi fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 genellikle, fon sag\u0306lama karar\u0131n\u0131 vermeden o\u0308nce davan\u0131n bas\u0327ar\u0131 s\u0327ans\u0131n\u0131 belirlemek amac\u0131yla her bir dava üzerinde ciddi bir inceleme yaparlar.[4]<\/a> Yap\u0131lan bu incelemeler taraflara davalar\u0131n\u0131n ak\u0131beti hususunda bir \u0131\u015f\u0131k tutar ve taraflar üçüncü ki\u015fi fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan bu tarafs\u0131z incelemeler sonucunda izleyecekleri dava stratejisini belirler ve hatta erken sulh olma dahi gündeme gelebilir[5]<\/a>.<\/p>\n Tahkim yarg\u0131lamalar\u0131nda dava konusu miktarlar yu\u0308ksek ve yarg\u0131lama süreci de devlet yarg\u0131s\u0131na go\u0308re oldukça h\u0131zl\u0131 oldu\u011fundan, üc\u0327u\u0308ncu\u0308 kis\u0327i fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 için de uluslararas\u0131 tahkim yarg\u0131lamalar\u0131 tercih edilir. Delillerin toplanmas\u0131 gibi baz\u0131 usule ili\u015fkin i\u015flemler ise daha az masrafl\u0131 olmakla birlikte, davan\u0131n sonucu da devlet yarg\u0131s\u0131na göre daha öngörülebilirdir.[6]<\/a> Tüm bu hususlar, profesyonel fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n, uluslararas\u0131 tahkim davalar\u0131n\u0131 finanse edebilmek ad\u0131na aktif bir \u015fekilde hizmetlerine yönelik reklam ve pazarlama faaliyetlerini h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Yukar\u0131da bahsedilenlere ek olarak, üçüncü ki\u015fi finansman\u0131ndan yararlanman\u0131n baz\u0131 dezavantajlar\u0131 da bulunmaktad\u0131r. Tahkim lehine sonuçlanan taraf, fon sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131na geri kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n önemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ödemek zorunda kalabilir. Üçüncü ki\u015fi fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n tahkim sürecinde a\u015f\u0131r\u0131 kontrol sahibi olmalar\u0131 yasak olmas\u0131na ra\u011fmen fonlanan taraflar, özellikle de fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar anla\u015fmay\u0131 onaylama hakk\u0131n\u0131 sakl\u0131 tutabilece\u011fi için kendi özerkliklerini kaybedebilirler.<\/p>\n Son olarak, üçüncü ki\u015fi finansman\u0131n\u0131n hakemlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehlikeye atabilece\u011fi durumlar da söz konusu olabilir[7]<\/a>. Örnek olarak, tahkimde hakem olan bir ki\u015fi, ayn\u0131 fon sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n finanse etti\u011fi ba\u015fka bir taraf\u0131n ba\u015fka bir uyu\u015fmazl\u0131ktaki vekili olabilir.<\/p>\n Masraflar için Teminat Gösterilmesi Meselesi<\/strong><\/p>\n Uluslararas\u0131 tahkim yarg\u0131lamalar\u0131nda üçüncü ki\u015fi finansman\u0131n\u0131n uygulamada giderek daha s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bir kurum olmas\u0131 beraberinde birçok usuli meseleye de yol açm\u0131\u015ft\u0131r. Bu meselelerden birisi de masraflar için teminat verilmesidir. Bu usuli mesele; tahkimde taraflardan birinin masraflar için teminat gösterilmesi talebinde bulunmas\u0131 durumunda, di\u011fer taraf\u0131n üçüncü ki\u015fi fon sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131ndan yararlanm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n hakemler taraf\u0131ndan verilecek karara etki edip etmeyece\u011fi olarak dile getirilebilir.<\/p>\n Basitçe, uluslararas\u0131 tahkim yarg\u0131lamalar\u0131nda masraflar için teminat, yarg\u0131laman\u0131n sonunda davac\u0131n\u0131n aleyhine bir karar ç\u0131kmas\u0131 halinde, kendisine yükletilecek olan tahkim masraflar\u0131n\u0131 ödeyece\u011finin garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 için daval\u0131 taraf\u0131ndan talep edilen bir çe\u015fit geçici hukuki koruma tedbiridir[8]<\/a>. Doktrinde masraflar için teminat gösterilmesi meselesi hakk\u0131nda farkl\u0131 görü\u015fler bulunmaktad\u0131r. Görü\u015flerden biri, üçüncü ki\u015fi finansman\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, masraflar için teminat gösterilmesi talebi hakk\u0131nda karar verilmesinde dikkate al\u0131nmamas\u0131 gerekti\u011fini savunmaktad\u0131r. Bu görü\u015fün gerekçesi tahkim yarg\u0131lamalar\u0131 sonucunda yarg\u0131lama masraflar\u0131na kimin katlanaca\u011f\u0131n\u0131 belirlemek konusunda hakemlerin geni\u015f takdir yetkisine sahip olmas\u0131 ve genellikle uygulamada bu karar\u0131 verirken üçüncü ki\u015fi finansman\u0131ndan yararlan\u0131lmas\u0131n\u0131n dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Doktrindeki kar\u015f\u0131t görü\u015f ise, hakemlerin masraflar için teminat gösterilmesi talebini de\u011ferlendirirken üçüncü ki\u015fi fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 ve taraflar aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fman\u0131n \u015fartlar\u0131n\u0131n dikkate almalar\u0131 gerekti\u011fini savunmaktad\u0131r. Masraflara ili\u015fkin karar\u0131n gere\u011fini yerine getirmesini sa\u011flayacak malvarl\u0131\u011f\u0131na sahip olmayan davac\u0131lar e\u011fer ancak üçüncü ki\u015fi fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131ndan destek alarak davay\u0131 takip edebiliyorlarsa bu durum masraflar için teminat karar\u0131 verilmesi için güçlü bir ispat olu\u015fturabilir. Buna ilaveten, bu görü\u015fün savunucular\u0131 üçüncü ki\u015fi fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar ve taraflar aras\u0131ndaki anla\u015fman\u0131n önemli \u015fartlar\u0131n\u0131n aç\u0131klanmas\u0131n\u0131n zorunlu oldu\u011funa ili\u015fkin ulusal tahkim hukuklar\u0131nda ve uluslararas\u0131 kurumsal tahkim kurallar\u0131nda düzenlemeler yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini de belirtmektedir. Sonuç olarak, bir taraf\u0131n üçüncü ki\u015fi fon sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131ndan destek alarak yürüttü\u011fü bir tahkim yarg\u0131lamas\u0131nda kar\u015f\u0131 taraf\u0131n yarg\u0131laman\u0131n ba\u015f\u0131nda masraflar için teminat gösterilmesi talebinde bulunmas\u0131 tavsiye edilmektedir.<\/p>\n Özetle, uluslararas\u0131 tahkim davalar\u0131n\u0131 finanse etmeye haz\u0131r olan profesyonel fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 ve bu sektöre giren kurumlar\u0131n çe\u015fitlili\u011fi giderek artmaktad\u0131r. Sigorta \u015firketleri, yat\u0131r\u0131m bankalar\u0131, serbest yat\u0131r\u0131m fonlar\u0131 ve hukuk firmalar\u0131 bu pazara giren kurumlar\u0131n sadece bir k\u0131sm\u0131d\u0131r. Kan\u0131m\u0131zca, üçüncü ki\u015fi finansman\u0131 h\u0131zla büyüyen bir sektör olarak \u015füphesiz ki yak\u0131n gelecekte uluslararas\u0131 tahkim yarg\u0131lamalar\u0131nda büyük bir rol oynamaya devam edecektir.<\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a> Nieuwveld L.& Sahani V. (2016) Third Party Funding in International Arbitration, Second Edition.<\/p>\n [2]<\/a> Egemeno\u011flu, E. (2014) Uluslararas\u0131 Yat\u0131r\u0131m Tahkiminde Üçüncü Taraf Finansman\u0131, Egemeno\u011flu Hukuk Bülteni, syf.54-55.<\/p>\n [3]<\/a> Osmanoglu, B. (2015) Third-Party Funding in International Commercial Arbitration and Arbitrator Conflict of Interest, 32 Journal of International Arbitration, Issue 3, p. 325–349<\/a>.<\/p>\n [4]<\/a> Norton Rose Fulbright, International Arbitration Report, 2017, Issue 7.<\/p>\n (Eri\u015fim: https:\/\/www.nortonrosefulbright.com\/en\/knowledge\/publications\/6c843d32\/the-third-party-funding-debate—we-look-at-the-risks<\/a>)<\/p>\n [5]<\/a> Nieuwveld L.& Sahani V. (2016) Third Party Funding in International Arbitration, Second Edition.<\/p>\n [6]<\/a> Mazirow, A. (2008) The Advantages and Disadvantages of Arbitration as Compared to Litigation, 796608.1.<\/p>\n