Ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar hiç \u015füphesiz ki dünya ticaretinde devletlerin de\u011fi\u015fen d\u0131\u015f ve ulusal güvenlik politikalar\u0131 kapsam\u0131nda finans ve uluslararas\u0131 ticaret dengeleri üzerinde etkili olurken, ikili ticari ili\u015fkiler çerçevesinde de taraflar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sözle\u015fmesel yükümlülükleri üzerine kimi sonuçlar do\u011furabilmekte ve hukuki ihtilaf konusu olabilmektedir. Özellikle Rusya’n\u0131n Ukrayna’ya yönelik askeri müdahalesi ile kapsam\u0131 her geçen gün de\u011fi\u015fen ve geni\u015fleyen ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n bir sonucu olarak ikili anla\u015fmalardaki mücbir sebebe yönelik iddia ve savunmalar da yarg\u0131 makamlar\u0131 taraf\u0131ndan her ülkenin tabi oldu\u011fu hukuk düzeni çerçevesinde farkl\u0131 yorumlanabilmektedir.<\/p>\n
Bu çal\u0131\u015fmada, \u0130ngiltere ve Galler Temyiz Mahkemesi (“Mahkeme”) taraf\u0131ndan 27 Ekim 2022 tarihinde verilen karar incelemeye al\u0131nm\u0131\u015f olmakla, ilgili karar, yapt\u0131r\u0131m programlar\u0131na uyumun gere\u011fi olarak yükümlülüklerini yerine getiremeyecek olan taraf\u0131n bu durumu mücbir sebep çerçevesinde ileri sürmesi itibariyle önem arz etmektedir.<\/p>\n
Uyu\u015fmazl\u0131k<\/strong><\/p>\n Uyu\u015fmazl\u0131\u011fa konu olan navlun sözle\u015fmesinin taraflar\u0131, geminin sahibi olan MUR Shipping BV (“MUR”) ile kirac\u0131s\u0131 olan RTI Ltd.’dir (“RTI”). Belirtilen sözle\u015fmedeki mücbir sebep maddesi uyar\u0131nca: “Taraflar mücbir sebepten kaynaklanan kay\u0131p, hasar, gecikme ya da ifan\u0131n gerçekle\u015ftirilememesi sebebiyle di\u011fer tarafa kar\u015f\u0131 sorumlu olmayacakt\u0131r. Söz konusu mücbir sebep devam ederken sözle\u015fmeyi yerine getirme yükümlülü\u011fü ask\u0131ya al\u0131nacakt\u0131r.” Maddenin devam\u0131nda ise mücbir sebebin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden taraf\u0131n ilgili olay\u0131 ö\u011frendikten sonra 48 saat içinde yaz\u0131l\u0131 bildirim vermesi gerekti\u011fi ve mücbir sebebin etkilenen taraf\u0131n makul çabalar\u0131yla üstesinden gelinemeyece\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n 6 Nisan 2018’de ABD Hazine Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yabanc\u0131 Varl\u0131klar Kontrol Ofisi (“OFAC”), RTI’nin hisselerinin ço\u011funlu\u011funa sahip olan United Company Rusal Plc’yi ("Rusal"), Özel Olarak Belirlenmi\u015f Vatanda\u015flar ve Engellenen Ki\u015filer Listesi’ne (“SDN”) eklemi\u015f, fakat RTI listeye eklenmemi\u015ftir. 10 Nisan 2018’de MUR, Rusal’\u0131n SDN listesine al\u0131nmas\u0131yla Rusal’\u0131n alt kurulu\u015fu niteli\u011finde olan RTI ile navlun sözle\u015fmesini devam ettirmesinin ve sözle\u015fme kapsam\u0131nda kargo yüklemesinin yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n ihlali anlam\u0131na gelece\u011fini, mücbir sebep bildirimiyle belirtmi\u015ftir. Ek olarak yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n, sözle\u015fmede belirtildi\u011fi üzere, Amerikan Dolar\u0131 ile yap\u0131lmas\u0131 gereken ödemeleri de engelleyece\u011fini belirtmi\u015ftir. Bu bildirim kar\u015f\u0131s\u0131nda RIT, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kargo operasyonlar\u0131n\u0131 engellemeyece\u011fini ve ödemelerin Avro ile yap\u0131labilece\u011fini belirterek mücbir sebep bildirimini reddetmi\u015ftir. Taraflar aras\u0131nda ödemenin, sözle\u015fmenin aksine Amerikan Dolar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir para birimi ile yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 da uyu\u015fmazl\u0131k konusudur. RTI, Avro ile ödeme yap\u0131lmas\u0131n\u0131n kabul edilmesi durumunda, para birimi de\u011fi\u015ftirilmesi sonucunda ortaya ç\u0131kabilecek herhangi bir ek maliyete veya kur kayb\u0131na katlanaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmesine ra\u011fmen MUR, Avro cinsinden ödemeyi kabul etmemi\u015ftir.<\/p>\n Mahkemenin De\u011ferlendirmeleri <\/strong><\/p>\n Mahkeme taraf\u0131ndan <\/strong>sözle\u015fmenin mücbir sebepler maddesi kapsam\u0131nda yap\u0131lan inceleme neticesinde mücbir sebebi bildirimde bulunan taraf\u0131n do\u011frudan kontrolü d\u0131\u015f\u0131nda olan, yükün yüklenmesini önleyen veya geciktiren ve etkilenen taraf\u0131n makul çabalar\u0131yla üstesinden gelmesi imkans\u0131z olan olay veya durum olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f ve somut olayda mücbir sebebin bulundu\u011funa hükmetmi\u015ftir.<\/p>\n Mahkeme, navlun sözle\u015fmesindeki mücbir sebep maddelerinde “olay” ve “durum” ifadelerinin kullan\u0131lmas\u0131 sebebiyle hükmün uygulanmas\u0131nda esneklik unsurunun bulundu\u011funu da ifade etmi\u015ftir. Bu kapsamda ilgili maddelerin, sadece Rusal’a yapt\u0131r\u0131mlar uygulanmas\u0131 durumunda, ayn\u0131 zamanda Rusal ile ba\u011flant\u0131l\u0131 kurulu\u015flardan Amerikan Dolar\u0131 ile ödeme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda gecikme ya\u015fanmas\u0131 durumunu da kapsayabilece\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n Mücbir sebep iddias\u0131na ili\u015fkin olarak yap\u0131lan yarg\u0131lama kapsam\u0131nda mücbir sebep iddias\u0131nda bulunan taraf\u0131n, bildirimde bulunan taraf yani MUR oldu\u011funun alt\u0131 çizilerek MUR’nin mücbir sebep çerçevesinde beklenen makul çabalar\u0131 sarfetti\u011fi belirtilmi\u015f olmakla mücbir sebebe ili\u015fkin düzenlemelerin soyut olarak makul çabalar\u0131n gösterilmesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmayacak \u015fekilde, olay ve durum baz\u0131nda, etkilenen taraf\u0131n makul çabalar\u0131n\u0131 te\u015fkil edip etmedi\u011finin incelenmesi gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir. Verilen karar uyar\u0131nca bir taraf\u0131n çabalar\u0131n\u0131n makul olma kriteri ile önemli olma kriteri bak\u0131m\u0131ndan da farkl\u0131 bir de\u011ferlendirme yap\u0131larak etkilenen taraf\u0131n çabalar\u0131n\u0131n ne kadar makul olursa olsun söz konusu olay\u0131n veya durumun a\u015f\u0131lmas\u0131yla sonuçlanmamas\u0131 halinde önemsiz oldu\u011fu sonucuna var\u0131lm\u0131\u015f ve bu kapsamda etkilenen taraf\u0131n makul davran\u0131p davranmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken tek önemli durum oldu\u011fu iddias\u0131 ise reddedilmi\u015ftir.<\/p>\n Taraflar\u0131n iddialar\u0131, esas olarak makul çabalar sorunuyla ilgili olmakla beraber Mahkeme ayr\u0131ca, RTI'nin navlun bedelini Avro olarak ödeme ve bu ödemeyi Amerikan Dolar\u0131na çevirmenin maliyetini üstlenme önerisinin kabul edilmesinin, Rusal'a uygulanan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n neden oldu\u011fu durumu ortadan kald\u0131r\u0131p kald\u0131rmayaca\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kapsamda mücbir sebepler maddesinde kullan\u0131lan üstesinden gelme kavram\u0131n\u0131n, bir durumun olumsuz sonuçlar\u0131ndan tamamen kaç\u0131n\u0131lmas\u0131 olarak tan\u0131mlanabilece\u011fi ve ilgili olay çerçevesinde MUR’nin banka hesab\u0131nda sözle\u015fmede belirtilen zamanda ABD Dolar\u0131 kabul etmesinin , üstesinden gelmek olarak ifade edilebilece\u011fi belirtilmi\u015f böyle bir durumda da ilgili amaca ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir çözümün, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n uygulanmas\u0131ndan kaynaklanan durumun üstesinden gelinmesi olarak de\u011ferlendirilebilece\u011fi ifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n Ayr\u0131ca, RTI'nin Avro cinsinden ödeme yapma ve Avro’dan ABD Dolar\u0131na geçi\u015f yap\u0131l\u0131rken herhangi bir ek maliyet veya döviz kuru kay\u0131plar\u0131na katlanma iste\u011finin aç\u0131k oldu\u011fu belirtilmekle birlikte, RTI'nin teklifinin kabul edilmesi durumunda, bu durumun MUR'nin banka hesab\u0131nda sözle\u015fmede belirtilen zamanda ve belirtilen miktarda Amerikan Dolar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131yla sonuçlanaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015f ve bu kapsamda MUR'nin sözle\u015fmeden do\u011fan Amerikan Dolar\u0131 cinsinden ödeme alma hakk\u0131n\u0131n devam edece\u011fi ancak MUR’nin, RTI'nin sözle\u015fmesel ihlal olarak de\u011ferlendirilebilecek Avro cinsinden ödeme yapmas\u0131yla hiçbir \u015fekilde zarar görmeyece\u011fi, bu do\u011frultuda RTI’nin ilgili teklifinin yapt\u0131r\u0131mlardan etkilenmeyecek bir usul olabilece\u011fi kanaatine var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Yukar\u0131da de\u011finilen karar hiç \u015füphesiz ki, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n dolan\u0131lmas\u0131 veya yapt\u0131r\u0131mlardan kaç\u0131n\u0131lmas\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ile ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda çok farkl\u0131 hukuki de\u011ferlendirmelere sebep olabilir nitelikte olmakla, karar\u0131n özetle uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca “mücbir sebep” düzenlemeleri ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak ele ald\u0131\u011f\u0131 ve yapt\u0131r\u0131mlardan dolan\u0131lmas\u0131 veya aldat\u0131c\u0131 olas\u0131 faaliyetler çerçevesinde özel bir de\u011ferlendirme yapmad\u0131\u011f\u0131 görülmektedir.<\/p>\n \u015eafak Herdem, Elif Ergenekon<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar hiç \u015füphesiz ki dünya ticaretinde devletlerin de\u011fi\u015fen d\u0131\u015f ve ulusal güvenlik politikalar\u0131 kapsam\u0131nda finans ve uluslararas\u0131 ticaret dengeleri … Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7118,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[],"class_list":["post-1421","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-havacilik","masonry-post","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1421","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1421"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1421\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7125,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1421\/revisions\/7125"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7118"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}