Teknolojik ürünler ve hizmetlerin bütünle\u015fik bir sistem haline gelmesiyle teknoloji ve teknoloji odakl\u0131 düzenlemeler de yat\u0131r\u0131m perspektifinden çok daha geni\u015f anlamda, kamu otoritelerinin farkl\u0131 kayg\u0131lar ile mercekleri alt\u0131na girmektedir. Teknolojinin ürün çe\u015fitlili\u011finden ziyade yenilikçi ve y\u0131k\u0131c\u0131 olarak tan\u0131mlanan olu\u015fumda sürecini ilerlemesi bu teknolojilere eri\u015fim konusunda bir yandan devletler aras\u0131 rekabetlerin artmas\u0131 sonucunu do\u011fururken bir yandan da devletleri, teknoloji üzerindeki d\u0131\u015f hakimiyeti ulusal güvenlik çemberinin d\u0131\u015f\u0131nda tutmak için belirli önlemler almaya yöneltmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Bu fonksiyonda ve maksatla i\u015f gören düzenleyici kurumlar aras\u0131nda son dönemde s\u0131kl\u0131kla ald\u0131\u011f\u0131 kararlar ve uygulamalar\u0131 ile gündeme gelen, ABD Hazine Bakanl\u0131\u011f\u0131 liderli\u011finde kurulan Amerika Birle\u015fik Devletleri Yabanc\u0131 Yat\u0131r\u0131m Komitesi (“CFIUS”) gelmektedir. CFIUS ulusal güvenli\u011fin korunmas\u0131 ad\u0131na ABD'deki yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve baz\u0131 gayrimenkul i\u015flemlerini gözden geçirmekle görevli olan bir kurumlar aras\u0131 komite olarak görev yapmaktad\u0131r. CFIUS söz konusu i\u015flemler üzerinde gerçekle\u015ftirdi\u011fi incelemeler sonucunda ABD’nin ulusal güvenli\u011fine ili\u015fkin bir tehdit tespit etti\u011fi takdirde 250.000,00 ABD Dolar\u0131ndan ba\u015flayan para cezas\u0131n\u0131n yan\u0131nda kendi belirleyece\u011fi ko\u015fullar\u0131n yerine getirilmesi konusunda yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131y\u0131 zorlama, duruma göre ticari i\u015flemleri geçici olarak durdurma veya engelleme yetkilerine sahiptir. K\u0131sa süre önce CFIUS’un yetkilerinin çe\u015fitli düzenlemeler sonucu geni\u015flemesiyle birlikte, ABD’deki teknoloji yat\u0131r\u0131mlar\u0131 da CFIUS merce\u011fi alt\u0131na girmi\u015ftir. Bu nedenle taraf\u0131m\u0131zca, CFIUS taraf\u0131ndan muafiyet tan\u0131nan Kanada, Birle\u015fik Krall\u0131k ve Avustralya’dan yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131mlar haricinde, ileride bir sorunla kar\u015f\u0131la\u015fmamak ad\u0131na ABD’de teknoloji yat\u0131r\u0131m yapmak isteyenlerin, bu konuda herhangi bir ad\u0131m atmadan önce a\u015fa\u011f\u0131da detayl\u0131ca yer verilen CFIUS’un göz önünde bulundurdu\u011fu ulusal güvenlik endi\u015felerini dikkate almalar\u0131 önerilmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
CFIUS ve FIRRMA<\/strong><\/p>\n <\/p>\n ABD’nin Ulusal Savunma Yetki Kanunu’nun bir parças\u0131 olarak 2018 y\u0131l\u0131nda imzalanan Yabanc\u0131 Yat\u0131r\u0131m Riski \u0130nceleme Modernizasyon Yasas\u0131 (“FIRRMA”) 2007 y\u0131l\u0131ndan sonra ilk defa CFIUS’un yetki alan\u0131n\u0131 geni\u015fleten bir reform olarak ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. FIRRMA öncesi CFIUS’un yetkileri, ABD’li \u015firketlerin yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan kontrol edilmesine yol açabilecek birle\u015fme, sat\u0131n alma veya devralma gibi i\u015flemlerle ilgili ulusal güvenlik endi\u015felerini de\u011ferlendirmek ile s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Bunlara ek olarak FIRRMA ile birlikte 13 \u015eubat 2020 tarihinde son haliyle yürürlü\u011fe girmi\u015f olan yeni düzenlemeler sonucunda CFIUS’un yetki alan\u0131, baz\u0131 gayrimenkul i\u015flemleri d\u0131\u015f\u0131nda, kritik teknoloji, kritik altyap\u0131 veya hassas ki\u015fisel verilerle ba\u011flant\u0131l\u0131 faaliyet alanlar\u0131na sahip ABD’deki \u015firketlere yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar dahil olmak üzere a\u015fa\u011f\u0131daki yat\u0131r\u0131mlar\u0131 içerecek \u015fekilde geni\u015flemi\u015ftir:<\/p>\n <\/p>\n i. Kritik teknoloji, kritik altyap\u0131 veya hassas ki\u015fisel verilere ili\u015fkin faaliyet alanlar\u0131nda çal\u0131\u015fan ABD’deki \u015firket veya ürünleri hakk\u0131nda iflas ba\u015fvurular\u0131, yönetim kurulu üyelik de\u011fi\u015fim bilgisi gibi kamuya aç\u0131kland\u0131\u011f\u0131 takdirde \u015firketin de\u011ferini de\u011fi\u015ftirmesi muhtemel bilgilere eri\u015fim sa\u011flayan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar,<\/p>\n ii. ABD’deki \u015firketin yönetim kuruluna kat\u0131l\u0131m hakk\u0131na veya kritik teknoloji, kritik altyap\u0131 veya hassas ki\u015fisel verilere ili\u015fkin faaliyet alanlar\u0131nda belirleme yetkisine sahip olan karar verme yetkisine yol açan yat\u0131r\u0131mlar.<\/p>\n <\/p>\n CFIUS’a Beyanda Bulunma Zorunlulu\u011fu<\/strong><\/p>\n <\/p>\n CFIUS her bir yat\u0131r\u0131m\u0131, tehditlere ve zay\u0131fl\u0131klara odaklanan riske dayal\u0131 bir de\u011ferlendirme süreci kullanarak vaka baz\u0131nda incelemektedir. CFIUS’un inceleme yetkisi, söz konusu de\u011fi\u015fiklik öncesinde ABD’deki yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlarda mülkiyet ve kontrol odakl\u0131 düzenlemeler çerçevesinde ilerlemi\u015ftir. Bu kapsamda CFIUS’un gerçekle\u015ftirdi\u011fi incelemeler ise tamam\u0131yla yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n CFIUS’a yapt\u0131klar\u0131 gönüllü beyanlar\u0131 üzerinden veya CFIUS’un özel olarak yat\u0131r\u0131m taraflar\u0131na iletti\u011fi inceleme iste\u011fi üzerinden gerçekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n <\/p>\n \u0130lgili de\u011fi\u015fiklik sonras\u0131 CFIUS art\u0131k herhangi bir yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n kritik teknoloji le ba\u011flant\u0131l\u0131 veya kritik teknolojinin yurtd\u0131\u015f\u0131na ihracat\u0131na yol açabilecek ABD’deki \u015firketlere yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n ve yabanc\u0131 hükümetlerin yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131 üzerinde %49 ve daha fazla oy hakk\u0131 sahibi olmak, genel kurulda veya yönetim kurulunda söz sahibi olmak gibi etkin hakimiyeti bulunmas\u0131 durumunda ABD’deki \u015firketlere yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m\u0131n zorunlu olarak CFIUS’a beyan edilmesini aramaktad\u0131r. Gönüllü bildirimde bulunmaman\u0131n herhangi bir cezas\u0131 yok iken, zorunlu bildirimde bulunulmamas\u0131 nedeniyle i\u015flemin de\u011ferine kadar para cezas\u0131 ve zorla elden ç\u0131karma (sat\u0131n al\u0131nman\u0131n geri al\u0131nmas\u0131) ile yüz yüze gelinebilir.<\/p>\n <\/p>\n Odak Alt Sektörler ve Riskli Yat\u0131r\u0131m Alanlar\u0131 Nelerdir?<\/strong><\/p>\n <\/p>\n CFIUS’un halihaz\u0131rda sonuçlanmayan TikTok incelemesi ve daha öncesinde ulusal güvenlik riski te\u015fkil etti\u011fi gerekçesiyle Amerikan randevu uygulamas\u0131 Grindr’\u0131n Çin merkezli Kunlun Tech taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 i\u015flemini geri alarak, \u015firketin tekrar sat\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin verdi\u011fi kararlar incelendi\u011finde, riskli teknoloji yat\u0131r\u0131m alanlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda sosyal medya uygulamalar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilebilir. Son dönemlerde hedef al\u0131nan bu tür sosyal medya uygulamalar\u0131n\u0131n CFIUS taraf\u0131ndan incelenmesinin en büyük nedenlerinden biri ise sa\u011fl\u0131k, lokasyon, finansal veriler ba\u015fta olmak üzere ABD ordusu, hükümeti veya ulusal güvenlikle ilgili hassas ki\u015fisel verilerin toplanma endi\u015fesinin ortaya ç\u0131kmas\u0131d\u0131r. Benzer \u015fekilde hastaneler de dahil olmak üzere sa\u011fl\u0131k hizmetleri, sigorta \u015firketleri, ya\u015fam bilimleri ve biyoteknoloji alan\u0131nda çal\u0131\u015fan ürün ve hizmet kurulu\u015flar\u0131na yap\u0131lan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar söz konusu oldu\u011funda, genetik test verileri gibi sa\u011fl\u0131k verilerine eri\u015fim sa\u011flanmas\u0131 da ayn\u0131 endi\u015feyi do\u011furmaktad\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Hiç \u015füphesiz ki ticaret \u015firketleri, yat\u0131r\u0131m yapt\u0131klar\u0131 ürünlerin CFIUS kapsam\u0131nda kendilerini etkilemeyece\u011fini dü\u015fünebilirler. Ancak CFIUS, ABD’nin çe\u015fitli ihracat k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 regülasyonlar\u0131na tabi teknoloji ö\u011felerini de kapsayan kritik teknolojiye ili\u015fkin yat\u0131r\u0131mlar\u0131 da yak\u0131ndan incelemektedir. Bu kritik teknoloji teriminin içerisine ABD Mühimmat Listesi’nde bulunan savunma ö\u011feleri; Ticaret Kontrol Listesi'nde bulunan belirli ö\u011feler, nükleer maddeler, ekipman, parça ve bile\u015fenler, malzemeler, yaz\u0131l\u0131m ve teknoloji; \u0130hracat Kontrol Reformu Kanunu’nda yer alan temel teknoloji ö\u011feleri; nanoteknoloji, biyoteknoloji ürünleri dahildir.<\/p>\n <\/p>\n IP a\u011flar\u0131, telekomünikasyon hizmetleri, eyaletler aras\u0131 petrol boru hatlar\u0131, ham petrol depolama tesisleri, demiryolu hatlar\u0131, limanlar veya savunma kurumlar\u0131 gibi hassas tesisler, finansal a\u011flar, umumi su sistemleri ve elektrik enerjisi üretimi, depolanmas\u0131 veya iletimi dahil olmak üzere kritik altyap\u0131ya dahil olan \u015firketlerin i\u015fletmecileri ve sahipleri de CFIUS’un ulusal güvenlik söz konusu oldu\u011funda odak noktas\u0131nda tutulan faaliyet alanlar\u0131nda yer almaktad\u0131r. Ek olarak, çift kullan\u0131ml\u0131 (dual-use) ürünler, savunmayla ilgili ürünler gibi ihracat denetimlerine tabi ö\u011feler veya Tiktok’un ana \u015firketi Çin merkezli ByteDance örne\u011finde oldu\u011fu gibi yat\u0131r\u0131mc\u0131 \u015firketin riskli yabanc\u0131 hükümet (Çin, Rusya, Venezuela, Küba, Kuzey Kore, \u0130ran gibi) ba\u011flant\u0131l\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususlar\u0131 da CFIUS taraf\u0131ndan geçmi\u015fte göz önünde bulunduruldu\u011funu tespit etti\u011fimiz baz\u0131 odak noktalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n CFIUS K\u0131s\u0131tlamalar\u0131ndan Korunmak \u0130çin Al\u0131nabilecek Önlemler Nelerdir?<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Yat\u0131r\u0131mc\u0131lar ve hedef \u015firketler, CFIUS’un göz önünde bulundurdu\u011fu ulusal güvenlik risklerini de\u011ferlendirmek ve k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n önüne geçebilmek ad\u0131na güncel prosedürlerin uygulan\u0131p uygulanmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirlemek için yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n tüm a\u015famalar\u0131nda gereken özeni göstermelidir. CFIUS taraf\u0131ndan inceleme alt\u0131na al\u0131nan yat\u0131r\u0131mlarda CFIUS’un en çok dikkat etti\u011fi hususlardan biri, söz konusu yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131n daha önce CFIUS taraf\u0131ndan olumlu veya olumsuz bir sicilinin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Sicilin durumuna göre cezada art\u0131r\u0131m veya indirim yap\u0131labilmektedir. Ayr\u0131ca yapt\u0131r\u0131mlardan korunmak ad\u0131na örne\u011fin kurulu\/gözlemci haklar\u0131na eri\u015fim sa\u011flamayan veya kritik teknolojiye eri\u015fim sa\u011flamayan lisans \/ i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmas\u0131 ile yap\u0131lacak zorunlu beyan \u015fartlar\u0131na tabi olmayacak bir yat\u0131r\u0131m sistemi olu\u015fturulabilir.<\/p>\n <\/p>\n Bunun d\u0131\u015f\u0131nda yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n, ulusal güvenlik endi\u015felerini gidermek için özel güvenlik anla\u015fmalar\u0131, ulusal güvenlik sorunlar\u0131 yaratan belirli ürünlerin, sözle\u015fmelerin veya varl\u0131klar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131\/fesih edilmesi gibi risk azaltma stratejilerini göz önünde bulundurmas\u0131 önerilebilir. Ve her halde CFIUS’un yat\u0131r\u0131m\u0131 reddetme potansiyelini de göz önünde bulundurarak, riskli sözle\u015fmeleri feshetme durumu olu\u015fmas\u0131 ihtimaline kar\u015f\u0131 ilgili sözle\u015fme kapsam\u0131nda cezai \u015fart ödememek ad\u0131na yat\u0131r\u0131mc\u0131y\u0131 korumaya alan sözle\u015fme \u015fartlar\u0131na ayr\u0131ca özen gösterilmelidir.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n \u015eafak Herdem, Deniz Çelikkaya<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"