Ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirme faaliyetleri (“ArGe”) kapsam\u0131nda s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan “çal\u0131\u015fan bulu\u015fu” kavram\u0131 hem \u015firketler hem çal\u0131\u015fanlar için ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 gereken hususlardan biridir. Çal\u0131\u015fan\u0131n ArGe faaliyetleri neticesinde elde edece\u011fi bulu\u015fun hangi kriterler temel al\u0131narak “çal\u0131\u015fan bulu\u015fu” olarak nitelendirilece\u011fi ve çal\u0131\u015fan ile i\u015fveren hak ve yükümlülüklerinin çerçevesi, 6769 say\u0131l\u0131 S\u0131nai Mülkiyet Kanunu(“Kanun”) ve 30195 say\u0131l\u0131 Çal\u0131\u015fan Bulu\u015flar\u0131na, Yüksek Ö\u011fretim Kurumlar\u0131nda Gerçekle\u015ftirilen Bulu\u015flara ve Kamu Destekli Projelerde Ortaya Ç\u0131kan Bulu\u015flara Dair Yönetmelik ("Yönetmelik") ile belirlenmi\u015ftir. Bu kapsamda bulu\u015f kavram\u0131 ve çal\u0131\u015fan bulu\u015flar\u0131n\u0131n ilgili taraflarca ne \u015fekilde de\u011ferlendirilece\u011fi içtihat ve mevzuat yorumlar\u0131yla birlikte i\u015fbu yaz\u0131da i\u015flenmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
Öncelikle belirtmek gerekir ki, Yönetmelik ve Kanun bulu\u015f kavram\u0131 “hizmet bulu\u015fu” ve “serbest bulu\u015f” olarak ikili bir ayr\u0131ma tabi tutarak, hizmet bulu\u015fu tan\u0131m\u0131 kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan tüm halleri serbest bulu\u015f olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Hizmet Bulu\u015fu<\/strong><\/p>\n Yönetmelik, hizmet bulu\u015funu; çal\u0131\u015fan\u0131n i) bir i\u015fletme veya kamu idaresinde yükümlü oldu\u011fu faaliyeti gere\u011fi gerçekle\u015ftirdi\u011fi veya ii) i\u015fyerinin faaliyet gösterdi\u011fi alanlar içinde, büyük ölçüde i\u015fletme veya kamu idaresinin deneyim ve çal\u0131\u015fmalar\u0131na dayanarak i\u015f ili\u015fkisi s\u0131ras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bulu\u015flar\u0131 olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Görüldü\u011fü üzere, hizmet bulu\u015fu yükümlü olunan faaliyet gere\u011fi gerçekle\u015ftiriliyor ise veya i\u015fyerinin faaliyet gösterdi\u011fi alanlar içerisinde “büyük ölçüde” bahsi geçen i\u015fyerinin tecrübe ve çal\u0131\u015fmalar\u0131ndan yararlan\u0131l\u0131yor ise söz konusu olacakt\u0131r. Bu kapsamda, bir i\u015fletmede ArGe faaliyetleri yürütmek ile görevli çal\u0131\u015fan\u0131n, özgülenen faaliyetleri kapsam\u0131nda meydana gelen bulu\u015fu hizmet bulu\u015fu olarak nitelendirilecektir. Yönetmelik kapsam\u0131nda “büyük ölçüde” i\u015fletmenin deneyimlerine dayan\u0131larak bulu\u015fun do\u011fmas\u0131 halinde yine hizmet bulu\u015fundan söz etmek mümkündür. Ancak, çal\u0131\u015fan\u0131n kendi deneyim, bilgi ve çabas\u0131n\u0131n bulu\u015fu meydana getirmede daha önemli bir rol oynamas\u0131 durumda hizmet bulu\u015fu yerine serbest bulu\u015fun varl\u0131\u011f\u0131ndan söz edilebilecektir.<\/p>\n Tüm bu say\u0131lanlar\u0131n yan\u0131nda, Yönetmelik uyar\u0131nca hizmet bulu\u015funun mevcudiyeti çal\u0131\u015fan ve i\u015fletme aras\u0131ndaki “i\u015f ili\u015fkisinin mevcudiyetine” ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u015eayet çal\u0131\u015fan ve i\u015fletme aras\u0131nda bir i\u015f ili\u015fkisi mevcut de\u011fil ise, bu durumda meydana gelen bulu\u015f hizmet bulu\u015fu olarak nitelendirilmeyecektir.<\/p>\n Yönetmelik uyar\u0131nca yukar\u0131da belirtilen \u015fartlar\u0131 sa\u011flayan bir hizmet bulu\u015fu üzerinde çal\u0131\u015fan hak iddia edebilmek için bulu\u015f hakk\u0131nda “yaz\u0131l\u0131 olarak ve gecikmeksizin” i\u015fletmeye(i\u015fverene) bildirim yapmakla yükümlüdür. Bu bildirimde çal\u0131\u015fan hizmet bulu\u015fu ile ilgili tüm gerekli dokümantasyonu sa\u011flamak ve i\u015fvereni her türlü teknik problem ve çözümüne ili\u015fkin bilgilendirmelidir. Çal\u0131\u015fan\u0131n, usulüne uygun olarak bildirim yapmamas\u0131 halinde, çal\u0131\u015fan i\u015fveren aleyhine meydana gelen zararlardan sorumlu tutulmu\u015ftur. Bununla birlikte, Yönetmelik i\u015fverene usulüne uygun bildirim yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n patent ba\u015fvurusu yap\u0131lmas\u0131 halinde Kanun uyar\u0131nca i\u015fverene patentin gasp\u0131 ilgili hükümlerine dayanarak patent ba\u015fvurusu sahibine veya patent sahibine kar\u015f\u0131 dava açma hakk\u0131 tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n Usulüne uygun olarak yap\u0131lan bildirimi takiben i\u015fveren, bildirimin tebli\u011fini takiben dört ay içerisinde ilgili hizmet bulu\u015fu üzerinde tam veya k\u0131smi hak talebinde bulunabilecektir.<\/p>\n Bu halde Yönetmelik 8. maddesi uyar\u0131nca i\u015fveren “k\u0131smi” hak talebinde bulunur ise, ilgili bulu\u015f serbest bulu\u015f niteli\u011fini kazanacakt\u0131r. Kanun uyar\u0131nca i\u015fveren tam hak talebinde bulundu\u011fu bulu\u015f üzerindeki tüm haklara sahip olacak ve hizmet bulu\u015fu hakk\u0131nda Türk Patent ve Marka Kurumu’na patent ba\u015fvurusu gerçekle\u015ftirmekle yükümlü olacakt\u0131r. Patent ba\u015fvurusunun \u015feklen kabulünün ard\u0131ndan en geç iki ay içerisinde bulu\u015fu yapan çal\u0131\u015fana en az net asgari ücret tutar\u0131nda bir te\u015fvik ödemesi yapmakla yükümlü olacakt\u0131r. \u0130\u015fveren i\u015fbu ilk ba\u015fvuru yükümlülü\u011fünden ancak i) hizmet bulu\u015funun serbest bulu\u015f niteli\u011fi kazanmas\u0131; ii) çal\u0131\u015fan\u0131n bulu\u015f için ba\u015fvuru yap\u0131lmamas\u0131na r\u0131za göstermesi veya; ii) i\u015fletme s\u0131rlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131n ba\u015fvuru yapmamay\u0131 gerektirmesi halinde kurtulabilecektir.<\/p>\n <\/p>\n \u015eayet, i\u015fveren çal\u0131\u015fan\u0131n belirledi\u011fi süre zarf\u0131nda ilgili patent ba\u015fvurusunu gerçekle\u015ftirmez ise, bulu\u015f serbest bulu\u015f niteli\u011fini kazanacak ve çal\u0131\u015fan do\u011frudan patent ba\u015fvurusu yapma hakk\u0131n\u0131 haiz olacakt\u0131r. Yarg\u0131tay 11. Hukuk Dairesinin bulu\u015fa ili\u015fkin bildirim yükümlülü\u011fünün de\u011ferlendirildi\u011fi bir uyu\u015fmazl\u0131\u011fa yönelik “\u015fayet gerçek bulu\u015f sahibi daval\u0131 \u015fah\u0131s olsa dahi bulu\u015fun serbest bulu\u015f olarak de\u011ferlendirilmesi için i\u015fçinin bulu\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015fverene bildirdi\u011fini, i\u015fverenin de buna kay\u0131ts\u0131z kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya ilgilenmedi\u011fini yaz\u0131l\u0131 olarak bildirdi\u011fi ispatlanmad\u0131kça bulu\u015fun serbest bulu\u015f olarak nitelendirilmesinin olanakl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131” \u015feklinde yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirme de bildirim yükümlülü\u011fünün önemini vurgulamaktad\u0131r.[1]<\/a><\/p>\n Serbest Bulu\u015f<\/strong><\/p>\n Yönetmelik uyar\u0131nca yukar\u0131da bahsedildi\u011fi üzere hizmet bulu\u015fu tan\u0131m\u0131 kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan her türden bulu\u015f serbest bulu\u015f olarak nitelendirilmektedir. Bu tan\u0131mdan anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken; çal\u0131\u015fan\u0131n bulu\u015fu i\u015f görme yükümlülü\u011fünden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir biçimde ve “büyük ölçüde” i\u015fveren bilgi, deneyim ve çal\u0131\u015fmalar\u0131 gibi olanaklar\u0131ndan faydalanmayarak meydana getirmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. <\/p>\n Bu do\u011frultuda Yarg\u0131tay her bir somut uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 i\u015f görme sözle\u015fmesi kapsam\u0131nda ifa edilip edilmedi\u011fine göre yahut i\u015fverenin katk\u0131s\u0131 oran\u0131na göre bir de\u011ferleme yaparak kanaat olu\u015fturmaktad\u0131r. Nitekim Adli Yarg\u0131 \u0130lk Derece Mahkemelerinin de güncel 2020 tarihli karar\u0131ndaki “somut olaya konu bulu\u015fun, i\u015f görme sözle\u015fmeleri kapsam\u0131nda ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla i\u015f görme sözle\u015fmeleri kapsam\u0131nda ortaya ç\u0131kan bulu\u015flar için patent isteme hakk\u0131n\u0131n i\u015fverene ait olaca\u011f\u0131ndan yola ç\u0131karak…” ifadelerinden benzer bir anlay\u0131\u015f\u0131n benimsendi\u011fi kan\u0131s\u0131na var\u0131labilecektir.[2]<\/a><\/p>\n Tüm bu de\u011ferlendirmeler neticesinde bulu\u015fun serbest bulu\u015f olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 halinde, serbest bulu\u015f üzerindeki lisanslama veya devretme gibi tüm hak sahipli\u011fi çal\u0131\u015fana ait olacakt\u0131r. Ancak bu husus, çal\u0131\u015fan\u0131n ilgili bulu\u015fu i\u015fverene bildirme yükümlülü\u011füne engel olacak \u015fekilde yorumlanmamal\u0131d\u0131r. Kanunun 119. maddesi uyar\u0131nca çal\u0131\u015fan i\u015f sözle\u015fmesi içerisinde iken bir bulu\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 takdirde, durumu gecikmeksizin i\u015fverene bildirmekle yükümlüdür. Kanun, i\u015fbu hüküm ile bulu\u015fun serbest bulu\u015f olarak nitelendirilmesi aç\u0131s\u0131ndan öncelikle i\u015fveren nezdinde bir kanaat olu\u015fmas\u0131n\u0131 hedeflemi\u015ftir. Bildirim tarihinden itibaren i\u015fveren, üç ay içerisinde ilgili bulu\u015fun serbest olarak nitelendirilip nitelendirilemeyece\u011fine ili\u015fkin itiraz edebilecektir.<\/p>\n Ancak serbest bulu\u015f söz konusu olan hallerde çal\u0131\u015fan\u0131n bildirim yükümlü\u011füne Kanun ile birtak\u0131m istisnalar tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eöyle ki, serbest bulu\u015f i\u015fletmenin faaliyet alan\u0131na aç\u0131kça girmiyor ise veya ilgili i\u015fletme bulu\u015fun ilgili oldu\u011fu alanda herhangi bir haz\u0131rl\u0131k içerisinde de\u011fil ise, çal\u0131\u015fan\u0131n ilgili bildirim yükümlülü\u011fü söz konusu olmayacakt\u0131r. Ancak bu halde dahi, yerle\u015fik içtihatlar her bir somut faktörü de\u011ferlendirerek kanaat olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n Bununla birlikte, çal\u0131\u015fana serbest bulu\u015fun meydana geldi\u011fi hallerde “teklifte bulunma” yükümlülü\u011fü getirilmi\u015ftir. Bu yükümlülük, i\u015fletmenin faaliyet alan\u0131na giren bir serbest bulu\u015fun meydana gelmesi halinde çal\u0131\u015fan\u0131 ilgili bulu\u015fu öncelikle i\u015fverene teklif etmekle yükümlü k\u0131lmaktad\u0131r. Ancak bu durum, i\u015fverenin serbest bulu\u015f üzerinde tam hak sa\u011flama imkan\u0131 oldu\u011fu \u015feklinde yorumlanmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Yukar\u0131da bahsedildi\u011fi üzere, hizmet bulu\u015fu ve serbest bulu\u015f kavramlar\u0131 uyu\u015fmazl\u0131k çözümünde her bir kriter göz önüne al\u0131narak somut olay baz\u0131nda de\u011ferlendirilmektedir. Olas\u0131 taraf uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 ve bulu\u015flara ili\u015fkin bedel tarifeleri Yönetmelik gere\u011fi yabanc\u0131l\u0131k unsuru içeren uyu\u015fmazl\u0131klarda 4686 say\u0131l\u0131 Milletleraras\u0131 Tahkim Kanununun ve di\u011fer hallerde 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanununun tahkime ili\u015fkin hükümleri uygulanmak suretiyle çözümlenmektedir. <\/p>\n Yazar: Ezgi Aysima K\u0131r<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n
\n