Savunma sanayii kapsam\u0131ndaki faaliyetler planlama, koordinasyon mekanizmas\u0131ndan karar mekanizmas\u0131na, karar mekanizmas\u0131ndan ise denetim ve kontrol mekanizmas\u0131na kadar birbirleri ile ili\u015fkili birçok idari ve ticari i\u015flem ve eylemleri ifade etmektedir. Bu faaliyetler kapsam\u0131nda idari faaliyetler kendi içerisinde yetki ve görev kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilebilirken, sanayiye ili\u015fkin di\u011fer tüm faaliyetler de idari faaliyetlere ba\u011fl\u0131 özel hukuk ili\u015fkileri kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n
Bir ba\u015fka ifade ile birçok kez Borçlar Hukukunun konusunu olu\u015fturan tipik ve atipik sözle\u015fme ayr\u0131m\u0131 dahi, savunma sanayii faaliyetleri söz konusu oldu\u011funda idarenin tipik veya atipik sözle\u015fmelere taraf olmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak herhangi bir özel hukuk veya kamu hukuku ki\u015fisi ile yap\u0131lan sözle\u015fmelerden farkl\u0131 olarak sistemsel ve süreçsel farkl\u0131l\u0131klar içerebilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla savunma sanayii faaliyetlerini aç\u0131klarken bu faaliyetlerin özellikle planlama, koordinasyon, karar, denetim ve kontrol a\u015famalar\u0131nda kamu otoritelerinin düzenleyici idari i\u015flemleri de dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, özel hukuk veya idare hukuku kapsam\u0131ndaki sözle\u015fme tipleri ayr\u0131m\u0131ndan uzakla\u015f\u0131larak, faaliyetlerin genel kapsam ve amaçlar\u0131n\u0131n üzerinde durulmak suretiyle sözle\u015fmelerin taraf, konu ve temel edimlerin belirlenmesi yönteminin uygun olaca\u011f\u0131 dü\u015fünülmektedir.<\/p>\n
Savunma sanayii tedarik faaliyetleri genel olarak, savunma sanayi alan\u0131nda ihtiyaç duyulan ürün ve hizmetlerin temin ve tedariki olarak tan\u0131mlanabilir. Temin ve tedarik süreçlerinde ya\u015fan\u0131lan sorunlar ülkelerin milli güvenlik unsurlar\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiledi\u011fi için bu faaliyetler çoklu karar verme a\u015famalar\u0131 ile hayata geçirilmektedir. Savunma sanayii tedarik ak\u0131\u015f\u0131 genel olarak ihtiyaçlar\u0131n belirlenmesi, görevlendirmelerin yap\u0131lmas\u0131, projelerin yönetimi ve yürütülmesi, tedarik unsurunun temini ve denetim a\u015famalar\u0131ndan olu\u015fur.<\/p>\n
Tedarik faaliyetlerinin temel ta\u015f\u0131n\u0131 ihtiyaçlar\u0131n belirlenmesi olu\u015fturmaktad\u0131r. \u0130htiyaçlar\u0131n belirlenmesinde sektörel ve endüstriyel ihtiyaçlar\u0131n tespiti buna uygun tedarik stratejilerinin olu\u015fturulmas\u0131 as\u0131ld\u0131r. Bir ülkenin savunma ihtiyaçlar\u0131n\u0131n tespiti ve tedariki bütün olarak o ülkenin savunma sanayii politikalar\u0131 ve stratejisini olu\u015fturmaktad\u0131r. Savunma sanayiinde tedarik faaliyetlerini, ülkelerin milli güvenlik ve savunma konular\u0131 ile do\u011frudan ili\u015fkili oldu\u011fu için kamu ihale hukukunun genel ilkeleri çerçevesinde tümüyle de\u011ferlendirmek do\u011fru olmayacakt\u0131r. Örne\u011fin, ülke savunma ve güvenli\u011fi için gerekli bir ürün veya hizmetin tedariki noktas\u0131nda duyulan ihtiyaç, bu ürün veya hizmetin nitelik ve nicelikleri ile savunma sanayii stratejindeki uygunluklar\u0131 göz önüne al\u0131narak uygun görülen üreticiden tedarik edilecek dolay\u0131s\u0131yla bu alanda genel kamu ihale hukuku ilkelerinden “rekabet edilebilirlik” ilkesinin esnekli\u011fi gündeme gelecektir.<\/p>\n
Bununla birlikte kamu ihale hukukunun genel ilkelerinden olan “\u015feffafl\u0131k” ilkesi savunma sanayii tedarik faaliyetleri bak\u0131m\u0131ndan önem arz etmektedir. Savunma güvenli\u011fi uygulamalar\u0131 ile birçok kez kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelebilen rekabet ve \u015feffafl\u0131k ilkeleri uygulamalar\u0131 yaln\u0131zca üretim süreçlerinin belirlenmesinde de\u011fil temin ihtiyaçlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya yönelik üretim gerekliliklerinin her a\u015famas\u0131n\u0131n saptanmas\u0131nda da son derece önem arz etmektedir. Uluslararas\u0131 \u015feffafl\u0131k ilkelerini koordine etmek ve desteklemek üzere kurulan Uluslararas\u0131 \u015eeffafl\u0131k Örgütü (Transparency International), savunma sanayii tedarik faaliyetlerinin yüksek ticari hacim ve gizlilik unsuru bar\u0131nd\u0131ran i\u015flemlerden olu\u015fmas\u0131ndan kaynakl\u0131 bu alanda yolsuzluk riskine dikkat çekmekte ve bu alandaki i\u015flemlerin niteliklerine ra\u011fmen ülkelerin savunma politikalar\u0131, savunma bütçeleri ve tedarik uygulamalar\u0131nda \u015feffafl\u0131k sa\u011flanmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fine vurgu yapmaktad\u0131r.<\/p>\n
Uluslararas\u0131 \u015eeffafl\u0131k Örgütü yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ara\u015ft\u0131rmalar neticesinde savunma sanayii alan\u0131nda toplam yirmi dokuz faaliyet konusunda yolsuzluk riski tespit etmi\u015ftir. Uluslararas\u0131 \u015eeffafl\u0131k Örgütü'nün tedarik faaliyetleri kapsam\u0131nda tespit etti\u011fi yolsuzluk risklerinin genel olarak tek kaynak uygulamalar\u0131, acente ve komisyonculuk faaliyetleri, muvazaal\u0131 fiyat teklifleri, finansman modelleri, offset faaliyetleri, sözle\u015fmenin yap\u0131lmas\u0131 ve i\u015fin temini, alt yüklenici faaliyetleri ve sözle\u015fmelerin milli \u015firketlere verilmesine yönelik faaliyetler çerçevesinde oldu\u011fu görülmektedir.<\/p>\n
Savunma sanayii alan\u0131nda imalat ve üretim yeterlilikleri ülkelerin savunma ve güvenlik stratejilerinde millile\u015ftirme unsurunun ön plana ç\u0131kmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece önemlidir. Bu tür faaliyetler özellikle ticarile\u015ftirme ba\u015far\u0131s\u0131na paralel olarak yüksek teknolojik ç\u0131kt\u0131lar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve sürdürülebilirli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan yaln\u0131zca ihtiyaç duyulan ürünlere yönelik de\u011fil ayn\u0131 zamanda ileri teknolojik ihtiyaçlar da göz önüne al\u0131narak gelece\u011fin imalat ve üretim kabiliyetlerini artt\u0131rmak gayesi ile yürütüldü\u011fü sürece katma de\u011feri yüksek ç\u0131kt\u0131lar sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n
Savunma sanayii imalat ve üretim faaliyetleri, ihtiyaç listelerinin haz\u0131rlanmas\u0131 ve tedariklerin temini, özel sektör taraf\u0131ndan üretilen savunma sanayii ürünlerin ticaretine ili\u015fkin milli güvenlik politikalar\u0131 da göz önüne al\u0131narak k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 önlemler getirilmesi, yeni üretim ve imalat alanlar\u0131n\u0131n aç\u0131lmas\u0131, özel sektör taraf\u0131ndan üretilen kimi savunma sanayii d\u0131\u015f\u0131 ürünlerin savunma sanayii kapsam\u0131nda de\u011ferlendirmeye al\u0131nmas\u0131 halinde bu ürünlere ili\u015fkin düzenleme getirme yetkisi ve tüm bu yetkilerin ne \u015fekilde kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesi hususlar\u0131n\u0131 da kapsamaktad\u0131r.<\/p>\n
Özellikle savunma sanayiinin kontrol ve denetim mekanizmas\u0131 gereksinimi kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla çe\u015fitli ülkelerde bu tür faaliyetler için yetkilendirilen kamu otoritelerinin görev ve sorumluluklar\u0131n\u0131 kanuni kapsamda belirleme ihtiyac\u0131 duyulmu\u015ftur. Örne\u011fin 1950 y\u0131l\u0131nda A.B.D.’de ç\u0131kart\u0131lan Savunma Üretimi Kanunu ( The Defense Production Act<\/em> )<\/strong> A.B.D Ba\u015fkan\u0131’na savunma üretiminin düzenlenmesi hususunda çe\u015fitli yetki ve sorumluluklar getirmekle, savunma öncelikleri ve kaynak tahsisine ili\u015fkin bir tak\u0131m konularda bu yetkileri hangi kamu otoritesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile kullanabilece\u011fini düzenlemesi bak\u0131m\u0131ndan, yetki da\u011f\u0131l\u0131m ve tasarrufunun sistematik yasal alt yap\u0131s\u0131n\u0131 gösteren en iyi kaynaklardand\u0131r. Bununla birlikte, Pakistan’da Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 yap\u0131s\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ayr\u0131ca Savunma Üretimi Bakanl\u0131\u011f\u0131 kurularak savunma sanayii üretiminin düzenlenmesinin ayr\u0131 bir bakanl\u0131k yap\u0131lanmas\u0131 alt\u0131nda yürütüldü\u011fü de görülmektedir.<\/p>\n Ülkemizde savunma sanayii alan\u0131na giren veya girebilecek ürünlerin üretimine münhas\u0131r, yukar\u0131da belirtti\u011fimiz hususlar\u0131 kapsar tek düzenleme 5201 say\u0131l\u0131 Harp Araç ve Gereçleri ile Silâh, Mühimmat ve Patlay\u0131c\u0131 Madde Üreten Sanayi Kurulu\u015flar\u0131n\u0131n Denetimi Hakk\u0131nda Kanun olarak kar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131kmaktad\u0131r. Fakat bu kanunun yaln\u0131zca harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve patlay\u0131c\u0131 madde üreten sanayi kurulu\u015flar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131, i\u015fletilmesi ve yükümlülükleri ile denetimine ili\u015fkin esas ve usulleri düzenledi\u011fi göz önüne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, savunma sanayii üretim faaliyetleri kapsam\u0131nda veya savunma ve milli güvenlik unsurlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan savunma sanayii faaliyetleri kapsam\u0131nda da de\u011ferlendirilebilecek di\u011fer ürün ve\/veya hizmetlere ili\u015fkin yasal düzenlemeler içermemesi bak\u0131m\u0131ndan yeterli oldu\u011funu söylemek do\u011fru olmayacakt\u0131r.<\/p>\n \u0130malat ve üretim faaliyetleri milli menfaatler kadar devletleraras\u0131 ili\u015fkilerde de ülkelerin güvenlik ve savunma menfaatlerini ilgilendirmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla birden fazla savunma sanayii üreticisi \u015firket taraf\u0131ndan devletler nezdinde yürütülen ortak projelerde de imalat ve üretimin hangi yöntemle, hangi oranda, hangi yetkinlikte, kimin taraf\u0131ndan yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n öngörülmesi teknoloji transferi ba\u015fta olmak üzere genel olarak savunma sanayii yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n belirlenmesi bak\u0131m\u0131ndan da büyük önem arz etmektedir. Savunma sanayii gibi ileri teknoloji gerektiren, savunma ve güvenlik menfaatlerinin ön planda de\u011ferlendirildi\u011fi bir alanda imalat ve üretim faaliyetleri de\u011ferlendirilirken ön plana ç\u0131kan kabiliyet unsuru, kaynak tahsisi ve stratejik planlar çok uluslu projelerde uluslararas\u0131 konsorsiyum veya ortak üretim yöntemleri kapsam\u0131nda farkl\u0131 ticari yap\u0131lar\u0131n da olu\u015fmas\u0131na yol açm\u0131\u015ft\u0131r. Uluslararas\u0131 konsorsiyumlar\u0131n olu\u015fmas\u0131nda hiç \u015füphesiz ki temel faktör yüksek bütçeli savunma projelerinin iktisadi ve mali yönleri bak\u0131m\u0131ndan finansman i\u015fbirli\u011finin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 amaçlamakt\u0131r. Ortak yönetim de ise uluslararas\u0131 konsorsiyumdan farkl\u0131 olarak üretim kabiliyetleri ve maliyetler ön plana ç\u0131kmaktad\u0131r. Savunma sanayii alan\u0131nda bu iki üretim yönteminin gerçekle\u015fmesi ise ülkelerin savunma sanayi politika ve stratejileri noktas\u0131nda ortak menfaatlerinin, müttefiklik ili\u015fkisinin bulunmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Özellikle sivil havac\u0131l\u0131k alan\u0131nda s\u0131kl\u0131kla duyulan ve savunma sanayiine ba\u011fl\u0131 ticaret hacminin artmas\u0131yla da savunma sanayii kapsam\u0131nda da gündeme gelmeye ba\u015flayan, üretim faaliyetlerinin bir faz\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilecek bir ba\u015fka faaliyet de sertifikasyondur. Sertifikasyon temel olarak savunma sanayiinde kullan\u0131lan hava araçlar\u0131 için önem arz etmekte ve uçu\u015f emniyeti konular\u0131n\u0131 kapsamaktad\u0131r. Sivil havac\u0131l\u0131k alan\u0131n\u0131n en önemli unsurlar\u0131ndan olan uçu\u015f emniyeti, tasar\u0131m, üretim ve operasyonel faaliyetlerinin tamam\u0131nda dikkate al\u0131nmaktad\u0131r. Savunma sanayiinde kullan\u0131lan hava araçlar\u0131n\u0131n do\u011frudan ülkelerin savunma ve taarruz alanlar\u0131na özgülenmesinden dolay\u0131s\u0131yla uçu\u015f esnas\u0131nda tasar\u0131m, üretim ve operasyonel faaliyetlerinde sivil sektördeki gibi ki\u015filerin uçu\u015f emniyetine ili\u015fkin konular ile do\u011frudan ilintili olmamas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak Avrupa Havac\u0131l\u0131k Emniyeti Ajans\u0131 benzeri uluslararas\u0131 kurulu\u015flar taraf\u0131ndan sertifikasyon süreçleri kapsam\u0131na al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 görülmektedir. Askeri havac\u0131l\u0131k alan\u0131nda bu tür faaliyetler ekseriyetle ülkelerin veya NATO benzeri uluslar aras\u0131 organizasyonlar\u0131n kendi mevzuatlar\u0131 ve kurallar\u0131 ile düzenlenmektedir. Ülkemizde savunma sanayiinin sivil havac\u0131l\u0131k alan\u0131na yönelik ürün ve hizmetler geli\u015ftirmesinde edindi\u011fi yeterlilik de dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda sertifikasyon konusunda yasal altyap\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 önem arz etmektedir.<\/p>\n Savunma sanayiinin temel ta\u015f\u0131n\u0131 olu\u015fturan en önemli süreç ise ara\u015ft\u0131rma geli\u015ftirmedir. ArGe faaliyetleri savunma sanayii faaliyetlerinin bütün içerisinde her faaliyet alan\u0131nda imkan ve kabiliyetlerin geli\u015fmesi noktas\u0131nda ön plana ç\u0131kmaktad\u0131r. 5746 say\u0131l\u0131 Ara\u015ft\u0131rma ve Geli\u015ftirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakk\u0131nda Kanun’da yer ald\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mdan hareketle, savunma sanayii ArGe faaliyetlerini savunma sanayii alan\u0131nda kültür, insan ve toplumun bilgisinden olu\u015fan bilgi da\u011farc\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullan\u0131lmas\u0131 için sistematik bir temelde yürütülen yarat\u0131c\u0131 çal\u0131\u015fmalar\u0131, çevre uyumlu ürün tasar\u0131m\u0131 veya yaz\u0131l\u0131m faaliyetleri ile alan\u0131nda bilimsel ve teknolojik geli\u015fme sa\u011flayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizli\u011fe odaklanan, ç\u0131kt\u0131lar\u0131 özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik ta\u015f\u0131yan faaliyetler olarak da tan\u0131mlamak mümkündür.<\/p>\n Savunma sanayiisi geli\u015fmi\u015f ülkelerin ArGe çal\u0131\u015fmalar\u0131 ile savunma sanayii geli\u015fmi\u015flik oranlar\u0131 aras\u0131nda do\u011fru orant\u0131l\u0131 bir ili\u015fki olmakla, savunma sanayii alan\u0131nda ArGe faaliyetlerinin yerli üreticiler ile kamu kurumlar\u0131 i\u015fbirli\u011finde yürütülmesi yönünde bir e\u011filim bulunmaktad\u0131r. Bununla birlikte ba\u015far\u0131l\u0131 bir ArGe çal\u0131\u015fmas\u0131 sonucunda olu\u015fan lisans, bir ba\u015fka ismi ile teknoloji transferi, ülkeler aras\u0131 savunma sanayii faaliyetlerinin \u015fekillenmesinde önemli rol oynamaktad\u0131r. ArGe faaliyetlerinin fonksiyonunu aç\u0131klamak üzere bir örnekleme yap\u0131lmas\u0131 gerekirse; günümüzde hemen hemen tüm evlerde bulunan bilgisayar iyi bir örnek te\u015fkil edecektir. Bilgisayar\u0131n temel fonksiyonel yap\u0131s\u0131 hiç \u015füphesiz ki içerdi\u011fi yaz\u0131l\u0131mlar ile ilintilidir. Aksi durumda bilgisayar\u0131n donan\u0131msal yap\u0131s\u0131nda kullan\u0131lan parçalar\u0131n çe\u015fitlili\u011fi ve kalitesi, yaz\u0131l\u0131m alt yap\u0131s\u0131 yetersiz bir bilgisayar için hiçbir anlam ifade etmeyecektir. Bu örneklemeden hareketle savunma sanayii alan\u0131nda ihtiyaç duyulan ArGe faaliyetlerini ise yaz\u0131l\u0131m teknolojisine benzetmek mümkündür. \u0130çerisinde üstün nitelikte yaz\u0131l\u0131m bulunmayan bir bilgisayar\u0131n ticareti ve kullan\u0131m\u0131ndan beklenilen fayda ile ArGe çal\u0131\u015fmas\u0131 gerektirmeyen ve dolay\u0131s\u0131yla yetersiz kabiliyet sergileyen bir ürün veya sistemin kullan\u0131lmas\u0131 ve ticareti benzerdir. Bu yönü ile de\u011ferlendirildi\u011finde, ArGe faaliyetlerinin savunma sanayii kapsam\u0131ndaki tüm faaliyetlerin temel ta\u015f\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011funu söylemek do\u011fru olacakt\u0131r. Tedarik denetim ve kontrolü devlet erkleri taraf\u0131ndan sa\u011flanan savunma sanayiinde ArGe faaliyetleri sonucu olu\u015fan ç\u0131kt\u0131 etkinli\u011fi, devletlerin uluslararas\u0131 güç ve kabiliyetlerini artt\u0131rmada en etkin faktördür.<\/p>\n Savunma sanayii ArGe faaliyetleri de\u011ferlendirilirken ele al\u0131nan önceli\u011fin temel ihtiyaçlar\u0131 kar\u015f\u0131lamaya yönelik \u015fekillendirilmesi ise faaliyetten beklenilen fayday\u0131 sa\u011flamayacak, bir sistemler bütünü olan savunma sanayiinde arzu edilen millile\u015fme gayesini sekteye u\u011fratacakt\u0131r. Zira günümüzde teknolojik alt yap\u0131 üzerine kurulu savunma sanayiinde alt yap\u0131n\u0131n birbiri ile entegre bir sistem halinde i\u015flerli\u011fini sa\u011flamak için öncelikli temel teknolojik çal\u0131\u015fmalara yönelmek önceliktir. Böylelikle temel teknoloji üzerine yap\u0131lan bir ArGe çal\u0131\u015fmas\u0131 sonucu ortaya ç\u0131kan ba\u015far\u0131l\u0131 ç\u0131kt\u0131 farkl\u0131 sektörlerin ihtiyaçlar\u0131nda da kullan\u0131labilece\u011fi gibi entegrasyon ihtiyac\u0131 do\u011fan yetersiz ArGe sonucu ortaya ç\u0131kacak d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n azalt\u0131lmas\u0131nda da önemli bir yakla\u015f\u0131m\u0131 sergileyecektir. Aksi durumda gösterilen tüm u\u011fra\u015flar ara\u015ft\u0131rma geli\u015ftirme faaliyetinden uzakla\u015farak ürün geli\u015ftirme faaliyetine dönü\u015fecektir.<\/p>\n ArGe faaliyetleri ile ilgili bir di\u011fer faaliyet alan\u0131 ise modernizasyon ve entegrasyondur. Savunma sanayiinde modernizasyon en geni\u015f anlam\u0131 ile kabiliyetlerinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131na yönelik faaliyetler bütünü olarak tan\u0131mlanabilir. Savunma sanayii terminolojisinde kullan\u0131lan “kabiliyet” terimi ise savunma ve sald\u0131r\u0131 esnas\u0131nda beklenilen fayday\u0131 sa\u011flayacak toplam yeterlilik ve yetenek olarak de\u011ferlendirilebilir. Entegrasyon ise kabiliyetlerin ko\u015fullara ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015ftirilmesi ve geli\u015ftirilmesine yönelik yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalar\u0131n mevcut sistemlerle uyumunun sa\u011flanmas\u0131 ve bu amaçla yürütülen tüm alt faaliyetlerin bütünü olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n Modernizasyon ve entegrasyon faaliyetleri savunma sanayiinde kabiliyetlerin ve dolay\u0131s\u0131yla ArGe etkinlik ve sürdürülebilirliklerinin ortaya konuldu\u011fu önemli faaliyetlerdendir. Bu sebeple ülkelerin savunma doktrinlerinde, politikalar\u0131nda ve harcamalar\u0131nda stratejik ve taktiksel önemi haizdirler. Modernizasyon ve entegrasyon faaliyetleri, bu faaliyetlerin gerektirdi\u011fi ihtiyaçlar kapsam\u0131nda bak\u0131m, onar\u0131m, geli\u015ftirme ve destek faaliyetlerini de içerir. Bu faaliyetlerinin tamamen yerli hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 ile yürütülmesi ise ArGe faaliyetleri sonucu olu\u015fan ç\u0131kt\u0131n\u0131n etkinli\u011fi ile ili\u015fkilidir. ArGe faaliyetleri geli\u015fmemi\u015f ülkelerde modernizasyon ve entegrasyon faaliyetleri yabanc\u0131 lisanslar alt\u0131nda yürütülmek durumundad\u0131r. Savunma sanayiinde her bir yap\u0131sal ve sistemsel unsurun kapsaml\u0131 ArGe faaliyetleri neticesinde ileri teknoloji ürünü olmas\u0131n\u0131n do\u011fal sonucu olarak bu unsurlar\u0131n modernizasyon ve entegrasyon faaliyetlerinin de ihtiyaç, süreç, yönetim, fayda, maliyet analizinde ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendirmelere tabi tutuldu\u011funu belirtmek gerekir.<\/p>\n ArGe faaliyetleri bak\u0131m\u0131ndan savunma sanayiinde ticarile\u015fme kabiliyetini ortaya koyan en önemli ç\u0131kt\u0131 ise lisanslama kabiliyetleridir. Lisans sahibinin sahip oldu\u011fu teknolojiyi üçüncü ki\u015filere kulland\u0131rma faaliyeti olarak da tan\u0131mlayabilece\u011fimiz bu faaliyetler bir savunma sanayii ürünü, hizmeti veya teknolojik yetkinli\u011finin üçüncü ki\u015filerce ( ekseriyetle özel firmalar) kullan\u0131lmas\u0131 veya kulland\u0131r\u0131lmas\u0131 için gerekli onay ve izinleri kapsamaktad\u0131r. Bu tür faaliyetler savunma sanayiinin yüksek teknolojik ürün ve hizmetlerinin stratejik da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, ihtiyaçlar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 ve yine ülkelerin savunma sanayiinde d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 ile do\u011frudan ilintili oldu\u011fu için savunma sanayii politika ve kararlar\u0131nda son derece önem arz etmektedir. Bu sebeple bu faaliyetlerin düzenlenmesi ve yürütülmesinin kamu otoritelerince yap\u0131lmas\u0131 as\u0131ld\u0131r. Buna göre, her ne kadar ilgili ürün, hizmet veya teknoloji özel bir \u015firket taraf\u0131ndan üretiliyorsa da izin ve onay süreçlerinde ithalat ve ihracat faaliyetleri ile do\u011frudan ilintili olarak bu ürünün üçüncü ki\u015filerce kullan\u0131m\u0131 o ülkenin kamu otoritelerince özel izin ve onay gerektirmektedir. Ülkemizde, savunma sanayii alan\u0131nda 5201 say\u0131l\u0131 Harp Araç ve Gereçleri ile Silâh, Mühimmat ve Patlay\u0131c\u0131 Madde Üreten Sanayi Kurulu\u015flar\u0131n\u0131n Denetimi Hakk\u0131nda Kanun kapsam\u0131nki ürünler için lisanslama ve ihracat faaliyetleri izin mercii Milli Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’d\u0131r.<\/p>\n Lisanslama ve teknoloji transferi faaliyetlerini üretim lisanslar\u0131 ile s\u0131n\u0131rland\u0131rmak do\u011fru olmayacakt\u0131r. Zira savunma sanayii alan\u0131nda dinamik bir geli\u015fim gösteren teknolojik seviye, yeni ürün ve hizmetlerin ortaya ç\u0131kmas\u0131 sonucunda mevcut ürünlerin de de\u011fi\u015fen ihtiyaçlar çerçevesinde kabiliyetlerinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 ihtiyac\u0131n\u0131 do\u011furmaktad\u0131r. Bu sebeple, geçmi\u015fte en üstün teknoloji ürünü bir savunma sanayii arac\u0131n\u0131n tedarik edilmi\u015f olmas\u0131 geli\u015fen ihtiyaçlar dengesinde özellikle uluslararas\u0131 geli\u015fim h\u0131z\u0131yla paralel \u015fekilde ihtiyaçlara cevap vermelidir. Bu gereklilik savunma sanayii alan\u0131n\u0131n düzenledi\u011fi savunma ve güvenlik konular\u0131n\u0131n do\u011fal bir sonucudur. Dolay\u0131s\u0131yla, bu tür faaliyetler düzenlenirken, izne tabi ürün ve hizmetin cinsi, süresi, kapsam\u0131, amac\u0131 detayl\u0131 \u015fekilde de\u011ferlendirilmekte ve izin mercileri taraf\u0131ndan savunma sanayii strateji ve politikalar\u0131na uygun karar verilmektedir.<\/p>\n Bununla birlikte bu tür faaliyetlerin her tür savunma sanayii ürün, hizmet veya teknolojisini kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek de do\u011fru olmayacakt\u0131r. Ülkelerin geli\u015ftirdikleri savunma sanayii ürün veya teknolojilerinin kimi zaman milli savunma ve güvenlik stratejilerine uygun olarak yaln\u0131zca ülke s\u0131n\u0131rlar\u0131 içerisinde kullan\u0131lmas\u0131 öngörülebilir. Bu durumlarda ilgili ürün, hizmet veya teknoloji için lisanslama ve teknoloji transferi faaliyetleri söz konusu olmayacakt\u0131r.<\/p>\n Lisanslama ve teknoloji transferi faaliyetleri ülkeler için önem arz etti\u011fi kadar lisans sahibi yerli firmalar bak\u0131m\u0131ndan da i\u015f stratejilerinin ve rekabet ko\u015fullar\u0131n\u0131n \u015fekillenmesi bak\u0131m\u0131ndan önem arz etmektedir. Herhangi bir lisans alt\u0131nda üretim, bak\u0131m, onar\u0131m vb. faaliyetlerde yetkilendirilmi\u015f olan yerel firma zaman içerisinde edindi\u011fi bilgi ve tecrübeye ba\u011fl\u0131 olarak kendi teknolojik geli\u015fim seviyesinin de artmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta böylece pazarda önemli bir “know-how” sahibi olarak faaliyet alan\u0131n\u0131 geni\u015fletebilmektedir.<\/p>\n <\/strong>ArGe faaliyetleri ile yak\u0131ndan ili\u015fkili ve savunma sanayiinde s\u0131kl\u0131kla duyulan bir di\u011fer faaliyet ise kalifikasyon faaliyetidir. Kalifikasyon faaliyetleri savunma sanayiinde ürün ve hizmet etkinlik ve niteliklerinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131na yönelik faaliyetler bütünü olarak tan\u0131mlanabilir. Kalifikasyon faaliyetleri savunma sanayii ürünlerinin kalite ve uyum yönleri ile niteliklerinin sa\u011flanmas\u0131na yönelik çal\u0131\u015fmalar\u0131n tamam\u0131n\u0131 içerir. Bir savunma sanayii ürünün etkinlik ve niteliklerinin, üretimin her bir sürecinde uyulmas\u0131 gereken kalite standartlar\u0131na ve sistemlerin uygunlu\u011funu sa\u011flamak üzere yürütülen bu faaliyetler seri üretim faaliyetlerinin hayata h\u0131zl\u0131 geçirilmesi için son derece önemlidir. Bir ba\u015fka ifade ile ba\u015far\u0131l\u0131 bir kalifikasyon faaliyeti ile üretime geçi\u015f h\u0131z\u0131 aras\u0131nda do\u011fru orant\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bununla birlikte ba\u015far\u0131l\u0131 bir kalifikasyon süreci, ürüne ili\u015fkin proje maliyetlerinin de artmas\u0131na engel olaca\u011f\u0131 için üretim faaliyetlerinin bir süreci olarak da de\u011ferlendirilebilecek kalifikasyon süreçlerinin etkin \u015fekilde yürütülmesi önem arz etmektedir.<\/p>\n Yukar\u0131da belirtti\u011fimiz ve genel kapsam\u0131 ile üretim süreci faaliyetleri olarak da tan\u0131mayabilece\u011fimiz faaliyetlerin yan\u0131 s\u0131ra, savunma sanayii ürün ve hizmetlerinin ticarile\u015fmesine yönelik yürütülen faaliyetler de kendisine özgü dinamiklere ve kurallara tabidir. Özellikle geli\u015fmi\u015f ve geli\u015fmekte olan ülke ekonomileri aras\u0131ndaki arz ve talep dengesi ile dünya ölçe\u011finde milli ç\u0131kar dengelerinin hakim oldu\u011fu savunma sanayiinin ticarile\u015fme faaliyetleri, geli\u015fmi\u015f ülkelerin ihracat rejimlerine yönelik uygulamalar\u0131 ve uluslararas\u0131 hukuk bak\u0131m\u0131ndan ba\u011flay\u0131c\u0131 bir çok kaideye tabi olarak yürütülmek durumundad\u0131r. Hiç \u015füphesiz ki, dünya genelinde savunma ihtiyaçlar\u0131na yönelik arz ve talep dengesi aras\u0131ndaki oran her geçen gün artmakta geli\u015fmi\u015f ülkelerin savunma arz\u0131na yönelik artan talep kar\u015f\u0131s\u0131nda kendi milli ç\u0131karlar\u0131na gösterdikleri önem derecesi de ayn\u0131 buna paralel art\u0131\u015f göstermektedir. Bunun bir sonucu olarak da savunma sanayii alan\u0131nda yürütülen ticari faaliyetlerde taraflar konuyu basit bir ticari ili\u015fkiden ziyade uzun süreli azami menfaat temin etmeye yönelik \u015fekillendirme durumunda kalmakta ve teknolojiye dayal\u0131 üretim ve sat\u0131\u015f yapan \u015firketler ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 ülke kurallar\u0131 ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131rken al\u0131c\u0131 \u015firketler nezdinde do\u011fan büyük ticari pastay\u0131 devaml\u0131 hale getirme çabas\u0131na girmekte; al\u0131c\u0131 \u015firketler ise kurulan bu ticari ili\u015fki kapsam\u0131nda yüksek borç yükümlülü\u011fü kar\u015f\u0131s\u0131nda döviz aç\u0131\u011f\u0131na sebep olmayacak önlemler alarak ticaretin konusu unsur yan\u0131 s\u0131ra özellikle teknolojik kazan\u0131m elde etme gayretine girmekte veya borç yükümlülü\u011fünü telafi etmeye yönelik \u015fartlar ileri sürmektedir. Tüm bu gerekçeler ile ihtiyaç duyulan savunma ve güvenlik ihtiyaçlar\u0131na yönelik tedarikte, uluslararas\u0131 ticaret uygulamalar\u0131nda farkl\u0131 akit tipleri ortaya ç\u0131kmakta ve yüksek bütçeli ihtiyaçlar\u0131n teminine yönelik sanayi i\u015fbirli\u011fi veya offset olarak da tan\u0131mlanan çe\u015fitli programlar uygulanmaktad\u0131r. Sanayi i\u015fbirli\u011fi faaliyetleri, savunma sanayii alan\u0131nda yüksek bütçeli ürünlerin al\u0131m\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret uygulamas\u0131n\u0131n bir alan\u0131 olarak tan\u0131mlanabilir. Bir ba\u015fka ifade ile, ithal edilecek bir ürünün sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 ko\u015fulunun çe\u015fitli taahhütlere ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret uygulamas\u0131 olarak da tan\u0131mlanabilen sanayi i\u015fbirli\u011fi uygulamalar\u0131 ile temel amaç, ithalatç\u0131 firman\u0131n satt\u0131\u011f\u0131 ürünler vas\u0131tas\u0131yla ekonomide katma de\u011fer sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Beklenilen katma de\u011fer art\u0131\u015f\u0131 yerli sanayiinin kalk\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131, ihracat\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131, teknoloji transferi, ortak üretim, do\u011frudan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131n sa\u011flanmas\u0131 \u015feklinde gerçekle\u015febilmektedir. Dünyada 1960l\u0131 y\u0131llarda uygulanmaya ba\u015flayan sanayi i\u015fbirli\u011fi faaliyetlerinin ülkemizdeki ilk yasal zeminini 3238 say\u0131l\u0131 kanun olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu kanun uyar\u0131nca Savunma Sanayi \u0130cra Komitesi’ne savunma sanayii ürünlerinin ihracat\u0131 ve offset ticareti ile kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret konusunda karar alma görevleri verilmi\u015ftir. Bununla birlikte özel sektör ihtiyaçlar\u0131na yönelik kamu al\u0131mlar\u0131nda uygulanacak sanayi kat\u0131l\u0131m programlar\u0131 ise ilk kez 6518 say\u0131l\u0131 kanunun 45inci maddesi ile 4734 say\u0131l\u0131 Kamu \u0130hale Kanunun 3üncü maddesinin (U) bendine eklenen “Yenilik, yerlile\u015fme ve teknoloji transferini sa\u011flamaya yönelik sanayi kat\u0131l\u0131m\u0131\/off-set uygulamalar\u0131 içeren mal ve hizmet al\u0131mlar\u0131” düzenlemesi uyar\u0131nca 15 \u015eubat 2015 tarihili Resmi Gazete’de yay\u0131mlanan 4334 say\u0131l\u0131 Kamu \u0130hale Kanunun 3üncü Maddesinin (U) Bendine Göre Yap\u0131lacak Mal ve Hizmet Al\u0131mlar\u0131na \u0130li\u015fkin Sanayi \u0130\u015fbirli\u011fi Program\u0131 Usul ve Esaslar\u0131na Dair Yönetmelik ile yasal zemine kavu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n 16\/2\/2016 tarihinde ise 6676 say\u0131l\u0131 Kanun'un 16nc\u0131 maddesi uyar\u0131nca da 4734 say\u0131l\u0131 Kamu \u0130hale Kanunun 3üncü maddesinin (U) bendinde yer alan 'offset' kelimesi metinden ç\u0131kart\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu de\u011fi\u015fikli\u011fin temel amac\u0131 ise 'offset' ifadesinin terminolojik olarak uygulanmas\u0131 planlanan sanayi i\u015fbirli\u011fi modeli ile örtü\u015fmedi\u011fine ili\u015fkin kanaattir. Sanayi i\u015fbirli\u011fi uygulamalar\u0131na özellikle savunma sanayii alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki alanlarda Dünya Ticaret Örgütü ve Avrupa Birli\u011fi uygulamalar\u0131 kapsam\u0131nda çekince ile yakla\u015f\u0131lmas\u0131ndan kaynakl\u0131 bu tür faaliyetler de benzer ifade de\u011fi\u015fikliklerine \u015fahit olunmaktad\u0131r.<\/p>\n Sanayi i\u015fbirli\u011fi uygulamalar\u0131 do\u011frudan ve dolayl\u0131 olmak üzere iki gruba ayr\u0131lmaktad\u0131r. “Do\u011frudan” ve “Dolayl\u0131” olarak da tan\u0131mlanan bu uygulamalar\u0131n en temel farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ithalat konusu ürün ve hizmet ile ilintili olup olmad\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131ndad\u0131r. Buna göre do\u011frudan sanayi i\u015fbirli\u011fi mekanizmas\u0131nda ithalatç\u0131 i\u015fbirli\u011fi taahhüdünü ana tedarik konusu proje kapsam\u0131nda taahhüdü gerçekle\u015ftirdi\u011fi ülkeden ürün ve hizmet sat\u0131n alarak gerçekle\u015ftirirken, dolayl\u0131 sanayi i\u015fbirli\u011fi modelinde ise i\u015fbirli\u011fi taahhüdü ana tedarik konusu ihtiyaçtan tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z bir niteliktedir. Basit bir ifade ile örneklemek gerekirse, bir sava\u015f uça\u011f\u0131 al\u0131nmas\u0131 projesinde, uça\u011f\u0131n al\u0131nmas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda uça\u011f\u0131n üretiminde yerli sanayiinin kullan\u0131lmas\u0131 veya üretimin belirli a\u015famalar\u0131n\u0131n ülke içinde gerçekle\u015ftirilmesi taahhüdünü do\u011frudan, uça\u011f\u0131n al\u0131nmas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bir hastane, köprü, otel vb. bir yat\u0131r\u0131m\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 da dolayl\u0131 i\u015fbirli\u011fi taahhüdü olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Savunma sanayii ihtiyaçlar\u0131na yönelik yürütülen bir ba\u015fka faaliyet türü ise, uygulamada in\u015fa-i faaliyetler olarak da anla\u015f\u0131lan taahhüde yönelik edimlerdir. Savunma sanayii alan\u0131ndaki taahhüt faaliyetleri denildi\u011finde akla ilk gelen yap\u0131m i\u015fleridir. 4734 say\u0131l\u0131 Kanunun 3inci maddesinin (b) bendi uyar\u0131nca savunma, güvenlik veya istihbarat alanlar\u0131 ile ili\u015fkili oldu\u011funa veya gizlilik içinde yürütülmesi gerekti\u011fine ilgili bakanl\u0131k taraf\u0131ndan karar verilen veya mevzuat\u0131 uyar\u0131nca sözle\u015fmenin yürütülmesi s\u0131ras\u0131nda özel güvenlik tedbirleri al\u0131nmas\u0131 gereken veya devlet güvenli\u011fine ili\u015fkin temel menfaatlerin korunmas\u0131n\u0131 gerektiren hallerle ilgili yap\u0131m i\u015fleri ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç 4734 say\u0131l\u0131 Kamu \u0130hale Kanuna tabi de\u011fildir. Yap\u0131m i\u015fleri do\u011frudan ülke içi ihtiyaçlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n, üye olunan uluslar aras\u0131 kurum ve kurulu\u015flar taraf\u0131ndan yürütülen projeler kapsam\u0131nda da temin edilebilir. Bunun en belirgin örne\u011fi NATO taahhüt i\u015flerinde ortay ç\u0131kmaktad\u0131r. NATO ortak bütçesi taraf\u0131ndan ortak finanse edilen projelerde “sivil in\u015faat i\u015fleri” olarak da tan\u0131mlanan bu i\u015flemlerde çok uluslu fonlar arac\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile taahhüt faaliyetleri hayata geçirilmekte ve bu faaliyetler NATO kriter ve de\u011ferlendirmelerine uygun olarak yürütülmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Savunma sanayii kapsam\u0131ndaki faaliyetler planlama, koordinasyon mekanizmas\u0131ndan karar mekanizmas\u0131na, karar mekanizmas\u0131ndan ise denetim ve kontrol mekanizmas\u0131na kadar birbirleri ile ili\u015fkili bir\u00e7ok idari ve ticari i\u015flem ve eylemleri ifade etmektedi<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7801,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-1178","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gelisen-teknoloji","masonry-post","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1178","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1178"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1178\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7811,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1178\/revisions\/7811"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7801"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1178"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1178"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1178"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}