{"id":1170,"date":"2017-04-26T00:00:00","date_gmt":"2017-04-26T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/herdemlaw.com\/?p=1170"},"modified":"2025-04-07T12:50:05","modified_gmt":"2025-04-07T12:50:05","slug":"siber-guvenlik-yonetiminde-hukuki-yaklasimlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/explore\/siber-guvenlik-yonetiminde-hukuki-yaklasimlar\/","title":{"rendered":"Siber G\u00fcvenlik Y\u00f6netiminde Hukuki Yakla\u015f\u0131mlar"},"content":{"rendered":"

6 – 17 May\u0131s 1943 tarihinde Barnes Wallis taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen geri tepmeli bomban\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 suretiyle Almanya’n\u0131n hidroelektrik enerji üreten Möhne ve Edersee barajlar\u0131na sald\u0131r\u0131 düzenlenmi\u015f, sald\u0131r\u0131 sonucunda Möhn ve Ruhr vadilerinde toplam 11 fabrika imha edilmi\u015f 114 ki\u015fi ciddi \u015fekilde yaralanm\u0131\u015f, 25 yol ve demiryolu köprüsü kullan\u0131lamaz hale getirilmi\u015f ve bunun nihayetinde bölgedeki su ve elektrik altyap\u0131lar\u0131 büyük ölçüde kullan\u0131lamaz hale gelmi\u015ftir. Tarihte Chastise Operasyonu olarak tan\u0131mlanan bu sald\u0131r\u0131, teknolojik geli\u015fimin sonuçlar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tahribat\u0131 anlamak için bizlere gerekli dersleri vermesi bak\u0131m\u0131ndan önem arz etmektedir. Bu olaydan tam altm\u0131\u015f yedi y\u0131l sonras\u0131nda ise \u0130ran'\u0131n nükleer çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sekteye u\u011fratmak için kullan\u0131lan solucan yaz\u0131l\u0131m Stuxnet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile  \u0130ran’\u0131n Natanz nükleer zenginle\u015ftirme tesislerinde yakla\u015f\u0131k  1000  santrifüje yönelik sald\u0131r\u0131 gerçekle\u015ftirilmi\u015f, bu sald\u0131r\u0131 neticesinde \u0130ran nükleer zenginle\u015ftirme programlar\u0131 önemli hasar görmü\u015f ve bu olay dünyada ilk kez ‘siber sava\u015f’ teriminin gündeme oturmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Bununla birlikte her ne kadar 2007 y\u0131l\u0131nda Estonya, 2008 y\u0131l\u0131nda Gürcistan’a yönelik hizmetleri engellemeye yönelik sald\u0131r\u0131lar yap\u0131lm\u0131\u015fsa da bu sald\u0131r\u0131lar da fiziksel bir hasar olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 gerekçesiyle sald\u0131r\u0131lar adi suç olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

Günümüzde bilgi teknolojileri ile bilgisayar a\u011flar\u0131 etkile\u015fimi aras\u0131nda gerçekle\u015fen bu yasa d\u0131\u015f\u0131 eylemlerin hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturdu\u011fu haller, unsurlar\u0131 ve amaçlar\u0131 gerek hemen hemen tüm dünya ülkelerinin savunma stratejisi ve ulusal güvenlik uygulamalar\u0131nda öncelik kazanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Siber sald\u0131r\u0131lar\u0131n ekseriyetle gözlemlenen öncül etkisi ve asl\u0131nda ‘siber’ ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yap\u0131lan hukuki tart\u0131\u015fmalar kapsam\u0131nda ön plana ç\u0131kan en önemli unsurlar\u0131n ‘tehdit’ ve ‘risk’ oldu\u011fu de\u011ferlendirilmektedir. Sosyal mecralar\u0131n insanlar aras\u0131ndaki etkile\u015fimdeki rolü, bu mecralardaki etkile\u015fimin büyük kitleleri etkileme gücü, ülke ekonomilerinin üretim, ticaret, güvenlik, finans, medya ve sanayilerinde ‘dijital’ pay\u0131n art\u0131\u015f h\u0131z\u0131 ve tüm bunlarla birlikte verinin kendi ekonomisini yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu dü\u015fünüldü\u011fünde, bu platformda yap\u0131lan bireysel veya örgütlü tüm hukuka ayk\u0131r\u0131 eylemlerin asl\u0131nda bilgi teknolojileri ve bilgisayar a\u011flar\u0131 zemininde  ‘bilinmez risk alan\u0131’ olgusuna i\u015faret etti\u011fi ve nihayetinde korku ve endi\u015fe egemen bir dünya yaratt\u0131\u011f\u0131, bu korku ve endi\u015fenin ise askeri teknolojilerden bireysel internet kullan\u0131m\u0131na kadar geni\u015f yelpazede hakim oldu\u011funu inkar etmek gerçekçi olmayacakt\u0131r. Bu kapsamda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda siber riskler ile mücadelede taktiklerin belirsiz hal almas\u0131 da bu durumun do\u011fal sonucudur zira niteli\u011fi, faili, amac\u0131, eylem kabiliyeti ve unsurlar\u0131 belirsiz bir hukuka ayk\u0131r\u0131 eylemin k\u0131sa ve orta vadede olu\u015fturulacak taktiksel manevralar ile engellenmesi mümkün de\u011fildir. Bu sebeple siber alanda ya\u015fan\u0131lan uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n asl\u0131nda bask\u0131nla\u015fan bir biçimde tehdit yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n korku tabanl\u0131 süreçleri olarak de\u011ferlendirmek konuya bak\u0131\u015f aç\u0131m\u0131z\u0131n sistemati\u011finin olu\u015fmas\u0131 için önem arz etmektedir.<\/span><\/p>\n

Bu kapsamda büyük foto\u011fraftan ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda siber alandaki unsurlar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 sonuçlar\u0131n etkilerinin asl\u0131nda bir risk alan\u0131 olu\u015fturdu\u011funu dü\u015fünülebilir. Zira ABD’li akademisyen Randall R. Dipert,  siber dünyada sörf yapmay\u0131 kirli bir havuzda yüzmeye benzetmekte ve internet ya\u015fam\u0131na ili\u015fkin geli\u015fmelerin asl\u0131nda birçok ki\u015fide korku uyand\u0131racak yeni tehlikeleri de beraberinde getirdi\u011fini savunmaktad\u0131r.  A.B.D. merkezli Pew Ara\u015ft\u0131rma Merkezi’nin 16 Ocak 2015’te duyurdu\u011fu ara\u015ft\u0131rma da asl\u0131nda bu iddiay\u0131 destekler nitelikte. Ara\u015ft\u0131rmaya göre Amerikan toplumunun %91’i tüketici olarak ki\u015fisel bilgilerinin nas\u0131l toplan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusunda kontrolü kaybetti\u011fini dü\u015fünürken, yaln\u0131zca %2 gibi bir oran sosyal medyay\u0131 ki\u015fisel bilgi payla\u015f\u0131m\u0131 için ‘çok güvenli’ bulmakta, veri etkile\u015fimi ve payla\u015f\u0131m\u0131 kapsam\u0131nda yine yaln\u0131zca  %16’l\u0131k bir oran ise ‘sabit telefonlar\u0131’ güvenli olarak alg\u0131lamaktad\u0131r. Bu kapsamda, di\u011fer ülkelerdekine benzer \u015fekilde, siber olaylar\u0131n vatanda\u015flar için risk tehdidi olu\u015fturdu\u011funu dü\u015fünenlerin oran\u0131 ise %70’i olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n, ABD’de 2016 y\u0131l\u0131nda gerçekle\u015fen ba\u015fkanl\u0131k seçimlerine Rusya’n\u0131n siber müdahalesi oldu\u011fu yönünde iddialar öncesi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirdi\u011fimizde güncel oran\u0131n\u0131n çok daha fazla oldu\u011funu dü\u015fünmek yan\u0131lt\u0131c\u0131 olmayacakt\u0131r.  O halde siber güvenlik denildi\u011finde asl\u0131nda siber alan\u0131n yeni bir oyun alan\u0131 oldu\u011fu gerçe\u011finden hareketle öncelikle bu alan\u0131n dinamiklerini tespit ederek e\u015f zamanl\u0131 olarak ‘güvenlik’ olgusunun hukuktaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n irdelenmesi, bu alanda gerçekle\u015fen çat\u0131\u015fmalar\u0131n toplumsal ya\u015famda meydana gelen ihlaller ve mili güvenlik tehditleri \u015feklinde ele al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir.<\/span><\/p>\n

Siber Alan<\/span><\/strong><\/p>\n

Yirminci yüzy\u0131l\u0131n getirdi\u011fi teknolojik geli\u015fim ve dönü\u015fümün tabii bir sonucu olarak tehlikelerin ve eylemlerin evrim gösterdi\u011fi sabittir. Güvenlik perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; 1943 y\u0131l\u0131nda Almanya’da gerçekle\u015fen ve asl\u0131nda 2. Dünya Sava\u015f\u0131’nda askeri teknolojilerdeki geli\u015fimlerin hangi sonuçlar do\u011furabilece\u011fine ili\u015fkin ilk örnekleri olu\u015fturan Chastise Operasyonu ile Stuxnet sald\u0131r\u0131s\u0131 aras\u0131nda asl\u0131nda tek fark kullan\u0131lan araç ve usuldür. Teknolojik geli\u015fimin günümüzde internetsiz bir hayat dü\u015fünemeyecek kadar gündelik hayat\u0131m\u0131zda yer etmi\u015f olmas\u0131 hiç \u015füphesiz ki, bu alan\u0131n bir yandan evrimini h\u0131zland\u0131r\u0131rken bir yandan da bu alandaki yetenek ve kabiliyetleri artt\u0131rmaktad\u0131r. Veriye ula\u015f\u0131m, veriyi payla\u015f\u0131m h\u0131z\u0131 ve yo\u011funlu\u011fu kontrolsüz veri yönetim uygulamalar\u0131 ve teknolojik geli\u015fim seviyesi ile birlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda asl\u0131nda dijital ekonominin yeni sermayesi ‘veri’yi de evrimselle\u015ftirmektedir. Verinin dünyan\u0131n herhangi bir yerinden ula\u015f\u0131labilirli\u011fi ve kullan\u0131labilirli\u011finde olu\u015fan risk alan\u0131 ise bu ekonominin hukuka ayk\u0131r\u0131 amaçlara konu olmas\u0131n\u0131 da kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bu alan\u0131n, bir risk alan\u0131 olarak tan\u0131mlanabilmesinin bir sebebi de sosyal etkisine ili\u015fkindir. Gerçekten de günümüzde özellikle sosyal a\u011f ve medya platformlar\u0131 dü\u015fünüldü\u011fünde veri platformuna dayal\u0131 risklerin ne denli aç\u0131k ve küresel etki yaratabilece\u011fi sabittir.<\/span><\/p>\n

O halde, tüm bunlar de\u011ferlendirildi\u011finde, siber alan\u0131n asl\u0131nda bir kritik altyap\u0131 oldu\u011fu dü\u015fünülebilir. Veri ve bilgisayar a\u011flar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi bu kümede, risk alan\u0131 veri ve bilgisayar a\u011flar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi bir Venn \u015femas\u0131na benzetilebilir. Bu \u015femada kesi\u015fen alan bilgi teknolojilerinin geli\u015fmesi ve verinin yo\u011funluk ve da\u011f\u0131l\u0131m h\u0131z\u0131n\u0131n artmas\u0131yla hiç \u015füphesiz ki günümüzde veri ve a\u011flar\u0131n bulundu\u011fu, Venn \u015femas\u0131ndaki iki kümenin kesi\u015fti\u011fi alan d\u0131\u015f\u0131nda sa\u011f ve solunda kalan alan\u0131n güven ve i\u015flevine son derece zarar verir hale gelmi\u015ftir. Asl\u0131nda günümüzde verinin en çok ve en h\u0131zl\u0131 el de\u011fi\u015ftirdi\u011fi ve siber alan olarak de\u011ferlendirebilece\u011fimiz en önemli platformlar sosyal a\u011f ve sosyal medya platformlar\u0131d\u0131r. A.B.D’li yazarlar Candace Jones ve Elizabeth Hamilton Volpe’nin[1]<\/a> de ifade ettikleri üzere,  sosyal a\u011f perspektifinin odakland\u0131\u011f\u0131 husus, bir birey veya a\u011f\u0131n etraf\u0131ndaki sosyal ili\u015fkilerinin yap\u0131s\u0131n\u0131, ileti\u015fim, veri ve geri bildirim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile davran\u0131\u015f ve hareketleri \u015fekillendirmeye dayal\u0131d\u0131r. Bu gerçeklikten hareketle verinin i\u015ftah açan yo\u011funlu\u011fu siber alan\u0131n gitgide hayat\u0131m\u0131za ne boyutta nüfus etti\u011fini de göstermektedir.<\/span><\/p>\n

John Arquilla ve David Ronfeldt ise bir a\u011f\u0131n güçlü yönlerini etkileyen dört alan oldu\u011funu, bunlar\u0131n s\u0131ras\u0131yla organizasyon  (ne tür bir a\u011f\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu a\u011f kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n birbirleri ile ne boyutta ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu) , doktrin  (insanlar\u0131n a\u011f\u0131 kullanmaya motive eden sebepler ile bu organizasyonun merkezi bir liderlik olu\u015fmadan nas\u0131l i\u015flerlik kazand\u0131\u011f\u0131), teknoloji (hangi tür teknolojilerin ne surette kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131) ve a\u011f içi insanlar aras\u0131 güvenden olu\u015ftu\u011funu ileri sürmektedir.<\/span>[2]<\/span><\/a> Bu de\u011ferlendirme ise asl\u0131nda tamamen bir sosyal mühendislik okuryazarl\u0131\u011f\u0131 ile siber platformlar\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131 kullanmak isteyen ki\u015filerin bu alanlara müdahale odaklar\u0131n\u0131n ve süreçlerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan önem arz etmektedir.<\/span><\/p>\n

\u0130nternet bazl\u0131 platformlar\u0131n gündelik hayat\u0131m\u0131zdaki yerinin daha fazla önem kazanmas\u0131 ile birlikte ise bu alan asl\u0131nda organize suç örgütleri ile devletlerin daha çok odakland\u0131\u011f\u0131 bir yap\u0131ya bürünmü\u015ftür. Siber alandaki sald\u0131r\u0131lar\u0131n herhangi bir yerden herhangi bir hedefe kolayl\u0131kla ve anonim görünüme bürünerek gerçekle\u015fti\u011fi ve bu alandaki koruma ve tedbirlerin art\u0131k adi bir suç kavram\u0131ndan daha geni\u015f olarak bir ulusal güvenlik konusu haline geldi\u011fi de\u011ferlendirildi\u011finde asl\u0131nda gerek ulusal gerekse de uluslararas\u0131 literatürde ‘güvenlik’ kavram\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fen risk alanlar\u0131 da de\u011ferlendirilmek suretiyle yeni bir derinlikte ele al\u0131nmas\u0131 kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/span><\/p>\n

Güvenlik<\/span><\/strong><\/p>\n

Güvenlik kelimesi Türk Dil Kurumu sözlü\u011fünde ‘Toplum ya\u015fam\u0131nda yasal düzenin aksamadan yürütülmesi, ki\u015filerin korkusuzca ya\u015fayabilmesi durumu, emniyet<\/em>’ olarak tan\u0131mlanmakla \u0130ngilizce’de security <\/em>olarak ifade edilmektedir. ‘Security<\/em>’ kelimesinin etimolojik incelemesinde security<\/em> kelimesinin Latince securitas <\/em>kelimesinden geldi\u011fi gözlemlenmekle sine cura –sine (\u0130ngilizce <\/em>kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ‘without<\/em>’ Türkçe kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ‘-siz, -s\u0131z’) <\/em>ve curalcurio <\/em>(\u0130ngilizce kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ‘troubling<\/em>’, Türkçe kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ‘rahats\u0131z etme, tedirgin etme, s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131’) <\/em>köklerinden türedi\u011fi görülmektedir. Bu kapsamda güvenlik kelimesinin endi\u015fe, tedirginlik, rahats\u0131zl\u0131k olmama durumu üzerine anlam ifade etti\u011fi söylenebilir. Dillon’a[3]<\/a> göre, kelimenin Latince kökü olan cura <\/em>ise durum ve sorumluluklara ili\u015fkin olmakla, endi\u015feden ve hakeza sorumluluktan ari \u015fekilde, tamamen olumlu (bir ki\u015finin güvenli hissetmesi) veya olumsuz (ihmalkar, kay\u0131ts\u0131z) olarak tan\u0131mlanamaz. Bunun önemli bir sebebi hiç \u015füphesiz ki güvenlik kavram\u0131n\u0131n politik kavramlar kapsam\u0131nda s\u0131kl\u0131kla ele al\u0131nmas\u0131, politika ve uygulamalar ile yak\u0131n ilintili olmas\u0131ndand\u0131r. Gerçekten de güvenlik, egemen devlet kavram\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturmakla, politika olarak nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu ve nas\u0131l i\u015fledi\u011fine ili\u015fkin tasarlanan sonuçlar ile vücut bulmaktad\u0131r. Güvenlik alg\u0131s\u0131 birçok bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131nda bu detaylar\u0131 bar\u0131nd\u0131rmazken temel olarak özellikle di\u011fer devletler ile ili\u015fkilerinde devletlerin bireyleri ve kendisini nas\u0131l korudu\u011fu ile, bir ba\u015fka ifade ile ‘milli güvenlik’ çerçevesi ile ele al\u0131n\u0131r.<\/span><\/p>\n

Buzan’a[4]<\/a> göre, güvenlik meseleleri tek bir noktay\u0131 kapsamaktan ziyade genel bir alan\u0131n tümünü kapsamakla, bu sebeple de herhangi özel bir konunun genel manas\u0131nda tan\u0131mlama bulmamaktad\u0131r. Walt’a[5]<\/a> göre ise bu alan önceden tehdit ve askeri güç kullan\u0131m\u0131 ve kontrolüne odaklanm\u0131\u015f iken bugün ekonomik, sosyal ve çevresel konulara, politik ve askeri kayg\u0131lar ile yay\u0131lm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Hatta mevcut durumda bu alan devletlerin kendilerine ba\u015fvuru s\u0131n\u0131rlar\u0131 ile de\u011fil bireylerin, topluluklar\u0131n, bölgelerin ve hatta tüm dünyan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapsar hale gelmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

Tüm bu yakla\u015f\u0131mlar ele al\u0131n\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda güvenli\u011fi anlamak hiç \u015füphesiz ki tan\u0131mlamas\u0131n\u0131 anlamaktan ziyade varolu\u015f döngüsünde güvenli\u011fi bir kavram olarak alg\u0131lamay\u0131 gerektirmektedir. Baldwin’e[6]<\/a> göre güvenli\u011fe bir kavram olarak yakla\u015f\u0131lmas\u0131 ‘Kim için Güvenlik?’, ‘Hangi de\u011ferler için güvenlik?’, ‘Ne maliyette?’ ve ‘Hangi zaman diliminde?’ sorular\u0131n\u0131n sorulmas\u0131 ile daha uygun olacakt\u0131r. Bu sorular birbirleri ile ilintili görünse de hiç \u015füphesiz ki denk de\u011fildir. Sorular üzerinde mutlak bir fikir birli\u011finin sa\u011flanamamas\u0131 ise olumsuz bir etki sa\u011flamayacak, güvenlik kavram\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve yerle\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Bununla birlikte ‘güvenlik’ kavram\u0131n\u0131 ‘türev bir kavram’ olarak de\u011ferlendiren, psikolojik ve politik perspektifte, güvenli\u011fin kendisinin hiçbir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 gerçe\u011finden hareketle, tehdit ve risk varl\u0131\u011f\u0131 halinde yine bu kavramlar ile birlikte ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u0131kl\u0131kla serbestiyet, mahremiyet, hareket özgürlü\u011fü vb. unsurlar ile dengelenmeyi gerektiren bir kavram oldu\u011funu de\u011ferlendiren görü\u015fler de mevcuttur.<\/span>[7]<\/span><\/a><\/p>\n

Tüm bu yakla\u015f\u0131mlar kapsam\u0131nda, güvenlik kavram\u0131na ili\u015fkin asl\u0131nda zemini, araçlar\u0131, aktörleri ve kapsam\u0131 itibari ile tek bir tan\u0131m üzerinde mutab\u0131k kal\u0131namamas\u0131 kanaatimizce de yerindedir. Gerek Birle\u015fmi\u015f Milletler uygulamalar\u0131 gerekse de günümüzde kimi ülkelerin güvenlik unsurunu sa\u011flamak üzere olu\u015fturdu\u011fu yasal düzenlemeler birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde, güvenlik konusunun tehdit ve risk halinde öncelikli ko\u015ful oldu\u011funu söylemek uygun olacakt\u0131r. Bu ko\u015ful hiç \u015füphesiz ki me\u015fruiyetini uluslar aras\u0131 hukuk kurallar\u0131 çerçevesinde bulmakla, s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 ve belirginlikleri bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131l\u0131klar da bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Tehdit ve riskin bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir alanda, güvenli\u011fi sa\u011flama hakk\u0131n\u0131n da bulunmayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin yap\u0131lacak de\u011ferlendirme de bu kapsamda do\u011fru olmayacakt\u0131r. Zira egemen devletin temel ta\u015f\u0131 olan güvenlik unsuru tehdit ve riskin bulunmamas\u0131 halinde dahi devletin sa\u011flamakla yükümlü oldu\u011fu asli görevlerindendir. Bu çerçevede güvenli\u011fi tan\u0131mlarken asl\u0131nda kapsam\u0131n\u0131n ve varolu\u015f sebebinin de\u011ferlendirilmek suretiyle ele al\u0131nmas\u0131, bir ba\u015fka ifade ile bireyler için ve devlet için ‘ontolojik güvenlik’ kapsamlar\u0131n\u0131n göz önüne al\u0131nmas\u0131 uygun olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Siber Güvenlik<\/span><\/strong><\/p>\n

Siber alan ve güvenli\u011fe ili\u015fkin yukar\u0131da belirtti\u011fimiz hususlar çerçevesinde, genel hatlar\u0131 ile siber güvenli\u011fi veri ve bilgisayar a\u011flar\u0131 platformlar\u0131nda yer alan tehdit ve risklere kar\u015f\u0131 güvenli olma durumu olarak tan\u0131mlayabiliriz. Lakin bu tan\u0131mlama, bugün siber alandaki aktörlerin ve hukuka uygun olmayan amaçlar\u0131n do\u011frudan ve dolayl\u0131 olma yap\u0131s\u0131 da de\u011ferlendirildi\u011finde hi\u015f \u015füphesiz ki yeterli olmayacakt\u0131r. O halde ‘siber güvenlik’ kavram\u0131na yakla\u015f\u0131mda ontolojik güvenlik disiplinine ba\u015fvurulmas\u0131 kanaatimizce yerinde olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130ngiliz sosyolog Anthony Giddens ontolojik güvenlik kavram\u0131n\u0131 yeni do\u011fan bir bebek ve bak\u0131c\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiye benzetir. Yeni do\u011fanlarda temel güven olu\u015fumu rutin ve al\u0131\u015fkanl\u0131klara dayan\u0131r. Birey, bu rutin ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar üzerinden çevresinde olup bitenlere bir anlam vererek kendi kimli\u011fini olu\u015fturur, böylece varolu\u015fsal sorular\u0131 yan\u0131tlar ve kendisine koruyucu bir çerçeve olu\u015fturur.<\/span>[8]<\/span><\/a> Bu de\u011ferlendirme \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda siber alandaki temel güven olu\u015fumunu birey ve devlet bazl\u0131 olarak iki ayr\u0131 çerçevede ele almak daha do\u011fru olacakt\u0131r. En basit hali ile birey, a\u011flar üzerinden veya a\u011flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile tasarruf etti\u011fi veriye ula\u015f\u0131mda kulland\u0131\u011f\u0131 parolalar veya \u015fifrelerin özellikle bu a\u011flar ve platformlar\u0131n sahipleri taraf\u0131ndan güvenle korundu\u011fu inanc\u0131 ve al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile hareket ederken, devletler gerek kritik alt yap\u0131 korumalar\u0131nda gerekse de kamu hizmetlerinin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bu a\u011flardaki güvenli\u011fi Gidden’s\u0131n bak\u0131c\u0131 benzetmesi rolünde üstlenmek durumundad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Bununla birlikte, siber platformlardaki verilerin ve a\u011flar\u0131n güvenli\u011fi asl\u0131nda bu alanlar\u0131 olu\u015fturanlar taraf\u0131ndan kendi belirginlik alanlar\u0131 içerisinde koruyucu bir çerçeveye sahip görünmesine ra\u011fmen,  bu alandaki dinamik tehdit k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir sonucu olarak Booth’un da tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 gibi bir tehdit ve risk varl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda türev bir güvenlik gereksinimi do\u011furmaktad\u0131r. Bu durum da al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015fin d\u0131\u015f\u0131nda sald\u0131r\u0131 tiplerini incelemekten ziyade mant\u0131k ve s\u0131n\u0131rlar çerçevesinde türev unsurlar\u0131n ortaya ç\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve suçun evrimselle\u015fme sürecini analiz etmeyi gerektirmektedir.<\/span><\/p>\n

Güvenlik alan\u0131nda da uygulanan, uluslararas\u0131 ili\u015fkiler ö\u011fretilerinde yer edinmi\u015f mant\u0131k davran\u0131\u015flar\u0131 siber güvenlik alan\u0131nda türev güvenlik analizinin sa\u011flanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan önem arz etmektedir. Sonuç mant\u0131\u011f\u0131, uygunluk mant\u0131\u011f\u0131, tart\u0131\u015fma mant\u0131\u011f\u0131 ve uygulama mant\u0131\u011f\u0131 teorileri kapsam\u0131nda ortaya ç\u0131kan hareket tarzlar\u0131 asl\u0131nda eylem ve kar\u015f\u0131 eylemlerin olu\u015fum mant\u0131klar\u0131n\u0131 da ortaya koymaktad\u0131r. Fakat bugün günümüzde siber güvenlik denildi\u011finde bu alandaki güvenli\u011fin temas etti\u011fi alanlar ve s\u0131n\u0131rlar de\u011ferlendirilmeksizin, bilgisayar a\u011f\u0131 üzerinden yap\u0131lan her türlü hukuka ayk\u0131r\u0131 eylem ‘güvenlik’ tan\u0131m\u0131 ile kar\u015f\u0131l\u0131k bulmaktad\u0131r. Oysaki siber güvenlik temelinde birçok ülkenin de kabul etti\u011fi \u015fekli ile bir ‘milli güvenlik’ meselesi olarak uluslar aras\u0131 devletler hukukunun konusunu olu\u015ftururken, bireyler aras\u0131nda bilgisayar a\u011flar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile yap\u0131lan hukuka ayk\u0131r\u0131 eylemler ise kanaatimizce ‘siber suç’ unsurunu olu\u015fturmakla ceza hukuku kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmelidir.<\/span><\/p>\n

Bununla birlikte, siber özünde bir ‘platform’ niteli\u011finde olmakla, hukuka ayk\u0131r\u0131 eylemin hedef ald\u0131\u011f\u0131 unsur ve fail bak\u0131m\u0131ndan yap\u0131lacak de\u011ferlendirme kapsam\u0131nda ve yine öncül veya entegre yap\u0131s\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi ile de eylemin bir milli güvenlik meselesi mi yoksa adi suç niteli\u011finde mi oldu\u011fu anla\u015f\u0131labilir. Ceza hukuku disiplininde suç tipleri hareketin \u015fekline, say\u0131s\u0131na, süresine, neticeye ba\u011fl\u0131 olup olmamas\u0131na ve sonucun zarar veya tehlike olup olmamas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen siber alanda hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k gösteren eylemleri suç veya milli güvenli\u011fe kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131 olarak tan\u0131mlamak için bu s\u0131n\u0131fland\u0131rma yeterli olmayacakt\u0131r. Zira Walth ve Booth’un yukar\u0131da al\u0131nt\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, güvenlik yakla\u015f\u0131mlar\u0131 asl\u0131nda siber güvenli\u011fin temini için mant\u0131ksal ve s\u0131n\u0131rsal analizin de gereklili\u011fine i\u015faret etmektedir. Güvenlik s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n tehdit ve risk alanlar\u0131 ile paralellik gösterecek \u015fekilde belirlenmesinden hareketle bu alan\u0131n co\u011frafi s\u0131n\u0131rs\u0131zl\u0131kta suç ve sald\u0131r\u0131 platformuna dönü\u015fmesi günümüzde ülkeler aras\u0131nda i\u015fbirli\u011fini de zaruri hale getirmi\u015ftir. O halde siber güvenlik analizinde uluslar aras\u0131 ili\u015fkilerin de önemli bir yere sahip oldu\u011fu sabittir. Bununla birlikte, siber alan\u0131n platform niteli\u011fi göz önüne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bireysel ve kamusal yakla\u015f\u0131mda da risk ve tehdit alanlar\u0131n\u0131n benzer \u015fekilde platform dengesinde ele al\u0131nmas\u0131 uygun olacakt\u0131r. Unutulmamas\u0131 gereken gerçeklik, veri ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve kritik a\u011flar\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu platformlar\u0131n öncelikli tehdit-risk alan\u0131nda oldu\u011fudur.<\/span><\/p>\n

Tüm bu yönleri ile ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, siber güvenli\u011fin tek ba\u015f\u0131na yasa yapma ve teknolojik kabiliyetlerin geli\u015ftirilmesi ile sa\u011flanamayaca\u011f\u0131 a\u015fikard\u0131r. Siber alandaki güvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 her \u015feyden önce analiz, de\u011ferlendirme ve uygulamalar\u0131n etkile\u015fimi ve i\u015fbirli\u011fi ile mümkündür.  Derece, içerik ve yo\u011funluk olarak çok bilinmeyenli bir denkleme benzetebilece\u011fimiz bu alandaki tehdit ve risk, kimi zaman eyleme dönü\u015fmemi\u015f,  yaln\u0131zca var olu\u015fu ile dahi ulusal güvenli\u011fe ciddi zararlar verebilecek yap\u0131da ve nitelikte ortaya ç\u0131karken kimi zaman me\u015fru kuvvet kullan\u0131m\u0131n\u0131n bir unsuru olarak de\u011ferlendirilebilir. Bu sebeple siber güvenlik denildi\u011finde konuyu öncelikle günümüzde anayurt güvenli\u011fi çerçevesinden teorisel yakla\u015f\u0131m ile ele alarak siber gücün kapsam\u0131n\u0131n, bu alandaki araç, amaç, durum ve sonuçlar\u0131n\u0131n bütünle\u015fik yap\u0131da de\u011ferlendirilmesine imkan verecek yasal alt yap\u0131 olu\u015fturmaya yönelik analizler ile birlikte ele al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir.<\/span><\/p>\n

Siber Tehdit ve Riskler<\/span><\/strong><\/p>\n

Devaml\u0131l\u0131k arz edecek \u015fekilde tehdit ve risk faktörlerine hedef olan bir güvenli alan\u0131n  sürdürülebilirli\u011fi için öncelikli olarak tehdit ve risklerin analiz edilmek suretiyle modellenmesi büyük önem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Günümüzde birçok insan\u0131n teknolojik platformlar\u0131 kullan\u0131rken farkl\u0131 kaynak veya sebeplerden ötürü sistemlerinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 sorunlar\u0131 kolayl\u0131kla bir hackleme eylemi olarak yorumlad\u0131\u011f\u0131 görülmektedir. Bununla birlikte, örne\u011fin sosyal medya hesaplar\u0131na eri\u015fimde sorunlar ya\u015fayan bu tür ki\u015filerin di\u011fer sosyal medya hesaplar\u0131n\u0131 okurken ak\u0131llar\u0131na dahi getirmedikleri hackleme olas\u0131l\u0131klar\u0131 asl\u0131nda art\u0131k günümüz dünyas\u0131nda basit ve kolay anla\u015f\u0131l\u0131r terminolojik anlam\u0131ndan çok daha geni\u015f \u015fekilde vücut bulmaktad\u0131r.  2010 y\u0131l\u0131nda ortaya ç\u0131kan ve  Arap Bahar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan, sosyal medyan\u0131n kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak yayg\u0131nla\u015fan halk hareketlerinde ‘CNN Etkisi’ olarak tan\u0131mlanan ve kitleleri h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde koordine eden, yönlendiren, (do\u011fru veya yanl\u0131\u015f \u015fekilde) bilgilendiren sosyal medya kanallar\u0131 hiç \u015füphesiz ki siber alandaki tehdit ve riskin basit anlamda bir ‘hackleme’ olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ortaya koymu\u015ftur. Yine bununla birlikte bankalara yönelik gerçekle\u015fen veya te\u015febbüs a\u015famas\u0131nda kalan eylemler ile devlet yetkililerinin teknoloji ile bulu\u015ftu\u011fu her türlü platformdaki fark edilen veya edilemeyen tuhafl\u0131klar asl\u0131nda siber alandaki tehdit ve riskin varolu\u015f gerçe\u011fini ortaya koymaktad\u0131r.  Tüm bu eylemlerin, insan ve\/veya e\u015fyan\u0131n yer de\u011fi\u015ftirme h\u0131z\u0131na paralel olarak dünyada yaratt\u0131\u011f\u0131 küresel etki de dü\u015fünüldü\u011fünde ortada inkar edilemez bir unsurdan bahsedilmelidir: KASIT.<\/span><\/p>\n

Gerçekten de siber tehdit ve risklerin sald\u0131r\u0131ya dönü\u015ftü\u011fü olaylar genel itibari ile incelendi\u011finde de görülecektir ki, bu olaylarda hakim olan iki tür iradi yap\u0131ta\u015f\u0131 olan ‘aktivizm’ veya ‘haktivizm’ bugün internet özgürlükleri ile siber güvenlik uygulamalar\u0131n\u0131n en çok çak\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n adlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmakta ve her ikisinde de ‘kas\u0131t’ unsuru yegane manevi unsur olarak ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. O halde konuyu bu iki alandan ay\u0131rarak bir milli güvenlik konusu olan siber güvenlik ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda incelemek için ne tür tehdit ve risk modellemeleri yap\u0131lmal\u0131d\u0131r? Bu sorunun cevab\u0131 y\u0131llarca siber güvenlik alan\u0131nda mevzuat çal\u0131\u015fmalar\u0131 yürüten uzmanlar taraf\u0131ndan aranmaktad\u0131r. Genel kabul görmü\u015f yakla\u015f\u0131mda bir tehdit veya riskin tan\u0131mlanmas\u0131 için öncelikle dü\u015fman\u0131n bilinmesi gerekmektedir. ‘Dü\u015fman kim?’ sorusunun cevab\u0131 ise hiç \u015füphesiz ki kendisine kar\u015f\u0131 bir soru ile cevap bulmaktad\u0131r: ‘Neye göre?’<\/span><\/p>\n

Asl\u0131nda bu modellemenin de teyit etti\u011fi üzere, ‘güvenlik’ kelimesinin etimolojik yakla\u015f\u0131m\u0131 ile yukar\u0131da de\u011findi\u011fimiz kavramsal yakla\u015f\u0131mlar\u0131 aras\u0131nda bir kesinlik ve netlik bulunmad\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r ki, ‘dü\u015fman’ hiçbir zaman kesin olarak bilinememektedir. O halde dolayl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m ile bir tehdit modelinin oturtulabilmesi için her \u015feyden önce bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n kast\u0131n\u0131 cezbedecek sahip olunan \u015feylerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve potansiyelini de\u011ferlendirmek uygun olacakt\u0131r. Bir örnek ile aç\u0131klamak gerekirse; \u015fahsi e-posta hesab\u0131n\u0131 uzun y\u0131llar kullanmam\u0131\u015f ve kutusunda hiçbir e-posta bulundurmayan bir ki\u015finin hangi odaklar\u0131n kast\u0131n\u0131 harekete geçirebilece\u011fini dü\u015fünmek büyük u\u011fra\u015flar gerektirebilirken, birden fazla e-posta hesab\u0131 ile teknoloji platformlar\u0131nda birçok i\u015flemi yapan bir ki\u015finin ( hele ki bu ki\u015finin tan\u0131nan bir figür oldu\u011funu da varsayarsak)  çok daha kolay ma\u011fdur olabilme ihtimalini de\u011ferlendirmek zaman\u0131m\u0131z\u0131 almayacakt\u0131r.  Benzer \u015fekilde, \u015firketinizin üretti\u011fi ürünlerin veya sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 servislerin al\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n da kast\u0131 cezbedecek bir avantaj ve potansiyele sahip olmas\u0131 durumunda da hiç \u015füphesiz ki gerek çal\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131z gerekse de bu tür ürün ve servislerini pazarlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z platformlar bak\u0131m\u0131ndan bir tehdit ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda güvenlik alg\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 olas\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

1990’l\u0131 y\u0131llarda e\u011flence amac\u0131yla ‘hackleme’ yapan birçok ki\u015finin asl\u0131nda kendi becerileri ile yar\u0131\u015fmas\u0131ndan öteye geçmeyen bu eylemler unutulmamal\u0131d\u0131r ki art\u0131k maddi menfaatler çerçevesinde, çok daha organize, yer alt\u0131nda ve anonim bir yap\u0131da birer suça konu eyleme dönü\u015fmü\u015ftür. Bu suçlar\u0131 i\u015fleyen suçlular\u0131n ba\u015f\u0131nda gelen Alberto Gonzalez, kendisi ile birlikte hareket eden grubuyla birlikte Amerika’n\u0131n büyük \u015firketlerinde yer alan, toplam 180 milyonluk bir mü\u015fteri kredi kart\u0131 veri bankas\u0131na sahip olmu\u015f ve 400 milyon Amerikan Dolar\u0131’ndan fazla haks\u0131z kazanç sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk bak\u0131\u015fta incelendi\u011finde 180 milyon ki\u015fi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortalama iki kat\u0131 bir tutar birço\u011fumuza ‘kötünün iyisi’ olarak görünebilir. \u0130\u015fte tam da bu noktada siber suçlar\u0131n bir ba\u015fka özelli\u011fi olan sinsilik ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. Zira unutulmamal\u0131d\u0131r ki; kredi kartlar\u0131ndan bir kereye mahsus bir iki dolar\u0131n çekilmesinden rahats\u0131z oldu\u011funu fark ederek bankas\u0131n\u0131 arayan bir ki\u015fiye ula\u015fmak, hiç \u015füphesiz ki tek i\u015flemde yüklü miktarda al\u0131\u015fveri\u015f yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark edecek ki\u015fiye ula\u015fmaktan çok daha zordur. Ayn\u0131 durum bankalar\u0131n güvenlik sistemleri için de geçerli olup böylelikle mü\u015fterinin yüklü veya küçük tutarlar halinde s\u0131ral\u0131 al\u0131\u015fveri\u015f yapmas\u0131 durumunda güvenlik amaçl\u0131 yap\u0131lan uyar\u0131 ve bilgilendirme ça\u011fr\u0131lar\u0131na da bir çelme tak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Görüldü\u011fü üzere internet merkezli bu alana ili\u015fkin tehdit ve riskler öncelikli olarak dü\u015fmana ne sunuldu\u011fu ile ilgili olmakla, kast\u0131 cezbetmeye yönelik bireysel davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z ile \u015fekillenmekte ve evrimselle\u015fmektedir. Yer alt\u0131 ekonomisinin bu yönüyle kayna\u011f\u0131 haline gelen internet platformlar\u0131nda her gün milyonlarca eylem gerçekle\u015fmekte ve bu büyük ekonomi asl\u0131nda uluslararas\u0131 suç örgütlenmeleri ba\u015fta olmak üzere farkl\u0131 sebepler ile farkl\u0131 riskleri içerisinde bar\u0131nd\u0131rarak devletler taraf\u0131ndan da amaç veya araç olarak de\u011ferlendirilir hale gelmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Siber güvenlik yönetiminde tehdit veya riski üç temel yakla\u015f\u0131mda birbirinden ay\u0131rarak incelemek uygun olacakt\u0131r. Birincil olarak belirtmek gerekir ki risk, hiç \u015füphesiz ki yukar\u0131da izah etti\u011fimiz güvenlik yakla\u015f\u0131m\u0131 çerçevesinde güvenli olma halinin ve dolay\u0131s\u0131yla güvenli\u011fin temini için proaktif bir alan\u0131 ifade etmekte iken tehdit, bu alana yönelik kast\u0131n hareket geçmesiyle ba\u015flamaktad\u0131r. \u0130kinci husus ise tam da bu noktada, harekete geçmenin mutlaka icra-i olmas\u0131 gereklili\u011finin aranmamas\u0131d\u0131r.  Zira icra-i olmaks\u0131z\u0131n iradi \u015fekilde ortaya ç\u0131kan siber faaliyetler milli güvenlik boyutunda kimi zaman bir istihbarat çal\u0131\u015fmas\u0131, bir casusluk te\u015febbüsü, bir sald\u0131r\u0131 amaçl\u0131 savunma saiki veya tam tersi olarak da vücut bulabilir. Üçüncü yakla\u015f\u0131m ise siber güvenlik yönetiminin siber emniyet ve siber güvenlik olarak bir bütün halinde ve fakat ayr\u0131 disiplinler \u015feklinde ele al\u0131nmas\u0131 risk ve tehdit ile irade, icraat ve netice bak\u0131m\u0131ndan ba\u011flanan sonuçlar itibariyle de\u011ferlendirilmesi gereklili\u011fidir. Bu sebeple bu alana ili\u015fkin hukuki düzenlemeler getirilirken uluslararas\u0131 hukuk kaideleri ve ilkeleri gözden geçirilmeli ve uluslar aras\u0131 hukuktaki me\u015fruiyet kavram\u0131n\u0131n iç hukuktaki uygulama alanlar\u0131 birlikte de\u011ferlendirilmelidir.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

6 \u2013 17 May\u0131s 1943 tarihinde Barnes Wallis taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen geri tepmeli bomban\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 suretiyle Almanya\u2019n\u0131n hidroelektrik enerji \u00fcreten M\u00f6hne ve Edersee barajlar\u0131na sald\u0131r\u0131 d\u00fczenlenmi\u015f, sald\u0131r\u0131 sonucunda M\u00f6hn ve Ruhr va<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7797,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-1170","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gelisen-teknoloji","masonry-post","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1170","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1170"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1170\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7808,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1170\/revisions\/7808"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7797"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1170"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1170"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1170"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}