{"id":1160,"date":"2018-09-19T00:00:00","date_gmt":"2018-09-19T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/herdemlaw.com\/?p=1160"},"modified":"2025-04-07T12:34:32","modified_gmt":"2025-04-07T12:34:32","slug":"insansiz-hava-araclari-ve-hukuki-duzenlemeleri-hakkinda-mukayeseli-bir-degerlendirme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/explore\/insansiz-hava-araclari-ve-hukuki-duzenlemeleri-hakkinda-mukayeseli-bir-degerlendirme\/","title":{"rendered":"\u0130nsans\u0131z Hava Ara\u00e7lar\u0131 ve Hukuki D\u00fczenlemeleri Hakk\u0131nda Mukayeseli Bir De\u011ferlendirme"},"content":{"rendered":"

\u0130nsans\u0131z hava arac\u0131 (‘\u0130HA’), en basit tan\u0131m\u0131yla uçma kabiliyetine sahip uzaktan kumanda ile yönlendirilebilen yahut yüklü veriler sayesinde otonom olarak kendisini yönlendirebilen veya iki özelli\u011fi birlikte ta\u015f\u0131yan pilotsuz hava arac\u0131d\u0131r.[1]<\/a> \u0130HA’lar ilk olarak, 1916 y\u0131l\u0131nda geli\u015ftirilmeye ba\u015flanm\u0131\u015f ve günümüzde kazand\u0131\u011f\u0131 kabiliyetler ile savunma sanayi ba\u015fta olmak üzere kargo ve lojistik destek, yang\u0131n söndürme, tar\u0131msal ilaçlama, ke\u015fif ve gözetleme, ara\u015ft\u0131rma kurtarma çal\u0131\u015fmalar\u0131, turizm ve hobi amaçlar\u0131yla da kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u0130HA kullan\u0131m\u0131n\u0131n artmas\u0131yla birlikte, gerek iç hukuk gerekse de uluslararas\u0131 hukuk alan\u0131nda \u0130HA’lar ile ilgili yeni hukuki düzenlemelerin yap\u0131lmas\u0131 da kaç\u0131n\u0131lmaz hal alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u0130HA’lar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n artmas\u0131 getirdi\u011fi faydalar\u0131n yan\u0131nda sak\u0131ncalar da bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Bu araçlar\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 kullan\u0131m\u0131ndan söz etmek için hiç \u015füphesiz ki yaln\u0131zca kullan\u0131m alan\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi suretiyle k\u0131s\u0131tl\u0131 bir yorum yapmak uygun olmayacakt\u0131r. Örne\u011fin özel mülkiyete ait bir bina ya da arazi üzerinde bu araçlar\u0131n uçurulmas\u0131 özel hayat\u0131n gizlili\u011finin ihlal edilmesine yol açabilece\u011fi gibi, veri toplama faaliyetleri de hukuka uyarl\u0131l\u0131k göstermeyecek \u015fekilde icra edilebilir.Öte yandan \u0130HA’lar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 suretiyle mal ve cana zarar verme suçlar\u0131n\u0131n olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da göz ard\u0131 edilmemelidir. Bu durum ve ihtimallere kar\u015f\u0131 birçok devlet insans\u0131z hava araçlar\u0131yla ilgili düzenlemeler getirmi\u015f olup devletlerin bu düzenlemeleri genel hatlar\u0131yla birbirine benzemektedir.<\/p>\n

Hangi devletler taraf\u0131ndan bu yasal düzenlemeler ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r?<\/strong><\/p>\n

\u0130HA teknolojisinin geli\u015fiminde öncü konumunda olan ABD<\/strong>'de,11 Eylül sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan sonra havac\u0131l\u0131k güvenli\u011finde radikal ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131. 19 Kas\u0131m 2001'de ise Transportation Security Administration<\/strong> (Ula\u015f\u0131m Güvenlik Dairesi)  kurulmas\u0131 ve2002 y\u0131l\u0131 \u015eubat ay\u0131ndan itibaren havaliman\u0131 güvenli\u011finin bu otorite taraf\u0131ndan yönetimsel olarak devral\u0131nmas\u0131n\u0131 takiben özel sektör havaliman\u0131 güvenli\u011finden tamamen çekilmi\u015ftir. Bu kapsamda güvenlikçi anlay\u0131\u015fa sahip ABD’nin, TSA ve Federal Havac\u0131l\u0131k \u0130daresi <\/strong>(FAA), ile sivil havac\u0131l\u0131k üzerine yapt\u0131\u011f\u0131 ve yapmakta oldu\u011fu düzenlemeler \u0130HA kullan\u0131mlar\u0131n\u0131 da kapsar hale gelmi\u015ftir. Aral\u0131k 2015’te, <\/strong>FAA, 250 gram ile 25 kilogram aras\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip tüm \u0130HA’lar\u0131n kay\u0131t ettirilmesini zorunlu hale getirip, kay\u0131t yapt\u0131rmayan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n 27.500 Amerikan Dolar\u0131 para veya hapis cezas\u0131yla cezaland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131na dair resmi bas\u0131n bildirisini duyurmu\u015ftur.[2]<\/a> Ayr\u0131ca kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nacak \u0130HA sertifikalar\u0131n\u0131 da 3 y\u0131lda bir yenileme zorunlulu\u011fu getirerek \u0130HA’lar üzerinde tam denetim \u015fartlar\u0131n\u0131 sa\u011flamaya yönelik düzenlemeleri amaçlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130HA’lar\u0131n 121.92 metreden (400 feet) daha yüksekten uçurulmas\u0131n\u0131n yasak oldu\u011fu Amerika’da, havaalanlar\u0131,ulusal parklarda, helikopter uçu\u015f sahalar\u0131 ve askeri bölgelerde \u0130HA’lar\u0131 uçurmak yasakt\u0131r. Ek olarak Amerikan Havac\u0131l\u0131k \u0130daresi insalar\u0131n yo\u011fun olarak bulundu\u011fu stadyum üzerinde de \u0130HA’lar\u0131n uçu\u015funu yasaklam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Tüm bu düzenlemeler hiç \u015füphesiz ki \u0130HA’lar\u0131n gündelik hayatta kullan\u0131m\u0131ndan kaynaklanan bir tak\u0131m olaylar\u0131n tecrübe edilmesi veya önlenmesi amac\u0131yla getirilmi\u015ftir. Örne\u011fin, 26 Temmuz 2015  tarihinde evinin bahçesi üzerinde uçan drone’u av tüfe\u011fiyle vurarak dü\u015füren bir adam hakk\u0131nda ate\u015fli silah kullanmak suçlamas\u0131yla dava aç\u0131lm\u0131\u015f ve tutuklama karar\u0131 verilmi\u015ftir. San\u0131k savunmas\u0131nda evinin bahçesinde güne\u015flenen k\u0131z\u0131n\u0131 gözetlendi\u011fini iddia etmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen tutuklama karar\u0131ndan kurtulamam\u0131\u015f, yap\u0131lan yarg\u0131lamada da mahkeme taraf\u0131ndan, mahremiyetin korunmas\u0131 amac\u0131yla silahla dü\u015fürme fiilinin hukuka uygun oldu\u011funa karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n

\u0130ngiltere’de ise \u0130HAlar\u0131n 150 metreden daha yüksek irtifada uçurulmas\u0131 yasakt\u0131r. Buna ek olarak \u0130HA’lar\u0131n ki\u015filere 50 metreden fazla yakla\u015fmas\u0131 yasal yapt\u0131r\u0131mlara tabiidir. Bunlar\u0131 a\u015fan uçu\u015flar için ve ticari amaçl\u0131 uçu\u015flar için mutlaka \u0130ngiliz Sivil Havac\u0131l\u0131k Kurumu’<\/strong>ndan ( Civil Aviation Authority<\/strong> ) izin al\u0131nmas\u0131 gerekmekle, yine uçu\u015fa yasak bölgeler, askeri alanlar  vb. gibi alanlar ile uçak veya helikopterlerin çevresinde \u0130HA kullan\u0131m\u0131  yasakt\u0131r. \u0130ngiltere’de ya\u015fanan bir olayda futbol maç\u0131n\u0131 \u0130HA ile kaydeden ve yay\u0131nlayan bir ki\u015fi, hakk\u0131nda aç\u0131lan davada kendisi suçlu bulunmu\u015f ve \u0130HA’lar\u0131n yay\u0131n haklar\u0131 üzerinde tehdit olabilece\u011fi de ilk kez tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.\u0130HA’lar\u0131n mahremiyet alan\u0131na müdahalesine ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar\u0131 alevlendiren, \u0130ngiltere’de ya\u015fan\u0131lan bir ba\u015fka olayda ise \u0130ngiltere’nin güneyindeki Dorset bölgesindeki ünlü Studland Plaj\u0131’nda 28 Temmuz 2015 tarihinde bir anda ortaya ç\u0131kan \u0130HA ile bütün plaj\u0131n görüntülerin kaydedilmi\u015f ve bu olay \u0130HA ve mahremiyet ili\u015fkisinin farkl\u0131 boyutlarda da tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 sonucunu do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\n

AB düzenlemeleri kapsam\u0131nda Riga Deklarasyonu<\/strong> ile \u0130HA’lar\u0131n kullan\u0131m\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte, bu ayg\u0131tlar\u0131n kullan\u0131m\u0131nda güvenlik ve mahremiyet ilkeleri aras\u0131nda dengenin kurulmas\u0131 gerekti\u011finin alt\u0131 çizilmektedir.<\/p>\n

Fransa <\/strong>\u0130HA’lar\u0131 7 farkl\u0131 kategoriye ay\u0131rm\u0131\u015f ve oldukça detayl\u0131 düzenlemeler getirmi\u015ftir. Buna göre Fransa’da özel izne tabi olmaks\u0131z\u0131n uçurulabilen \u0130HA’lar\u0131n 2 kg alt\u0131nda olmas\u0131 yasal gereklilik olarak belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n

Ülkemizdeki geli\u015fmeler ve yasal düzenlemeler<\/strong><\/p>\n

\u0130HA’lar\u0131n teknolojik geli\u015fmelere ba\u011fl\u0131 olarak kullan\u0131m\u0131n\u0131n artmas\u0131yla, bu araçlar\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 kullan\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131n birçok devlette oldu\u011fu gibi ülkemizde de yasal düzenlemeler mevcuttur. Ülkemizde ilk insans\u0131z hava arac\u0131 olarak medyaya yans\u0131yan olay, 2015 Mart ay\u0131nda \u0130stanbul Atatürk Havaliman\u0131 üzerinde \u0130HA kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin olmaklakaydetti\u011fi 12 dakikal\u0131k görüntüyü Youtube’da payla\u015fan bir ki\u015fi hakk\u0131nda, Sivil Havac\u0131l\u0131k Genel Müdürlü\u011fü<\/strong>’nün (‘SHGM’) \u015fikayeti üzerine TCK md. 179 ve 180’de yer alan  trafik güvenli\u011fini tehlikeye sokma suçu<\/strong> iddias\u0131yla dava aç\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kay\u0131tlara geçmi\u015ftir.[3]<\/a><\/p>\n

Ülkemizde ya\u015fanan di\u011fer bir olay ise, \u0130stanbul’da bir k\u0131z ö\u011frenci yurdunda, ö\u011frencilerden birine ait oda önünde çekim yapan \u0130HA’n\u0131n, kar\u015f\u0131 bloktan fark edilmi\u015f ve \u015fikayet üzerine yakalanm\u0131\u015f olmas\u0131na ili\u015fkindir. Ayn\u0131 türden bir olay\u0131n Erzurum’da da meydana gelmesi üzerine Erzurum Valili\u011fi<\/strong>’nin  05.02.2016 tarih ve 17098547-13903-2016\/168[4]<\/a><\/strong> say\u0131l\u0131 karar\u0131nda \u0130HA’lar\u0131n amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na vurgu yap\u0131larak ”kamu güvenli\u011finin tam ve eksiksiz sa\u011flanmas\u0131” na yönelik olarak uçu\u015fa yasak bölgeler ilan edildi\u011fi kayda geçmi\u015ftir.<\/p>\n

Türkiye’de kay\u0131tl\u0131 \u0130HA ya da di\u011fer ad\u0131yla \u0130say\u0131s\u0131 24 bin 866'e, bu araçlar\u0131 kullananlar\u0131n say\u0131s\u0131 ise 31 bin 194’e ula\u015ft\u0131.[5]<\/a> Ula\u015ft\u0131rma ve Altyap\u0131 Bakanl\u0131\u011f\u0131 Sivil Havac\u0131l\u0131k Genel Müdürlü\u011fü (SHGM) verilerine göre, \u0130HA Sistemleri Talimat\u0131'n\u0131n yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, 23 \u015eubat 2016 itibar\u0131yla \u0130HA'lar\u0131n kayd\u0131 için ba\u015fvurular internet üzerinden al\u0131nmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

SHGM 22.02.2016 tarihinde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u0130nsans\u0131z Hava Arac\u0131 Sistemleri Talimat\u0131 (‘\u0130HT’)<\/strong> ile insans\u0131z hava arac\u0131 kullan\u0131m\u0131n\u0131 birçok konu ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda düzenlemi\u015ftir.<\/p>\n

Buna göre; talimat kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tutulan yani kay\u0131t veya tescil edilmesi gerekmeyen 3 grup a\u015fa\u011f\u0131da say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n