Savunma sanayii ihracat hedeflerini her y\u0131l artt\u0131rarak revize eden Türkiye, bu hedeflerin tutturulmas\u0131 konusunda küçük ve orta ölçekli \u015firketler de dahil olmak üzere özel sektörün, söz konusu hedefler konusunda etkin rol oynamas\u0131na ihtiyaç duymakta, savunma sanayii firmalar\u0131 da yeni ihracat pazarlar\u0131 bularak bölgesel veya küresel birer aktör olmay\u0131 hedeflemektedir. Ortaya konulan bu hedefler do\u011frultusunda çal\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131rken, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin (‘ABD’) savunma sanayii ürünlerinin ihracat\u0131na yönelik yapt\u0131\u011f\u0131 düzenlemeler kesinlikle göz ard\u0131 edilmemelidir.<\/p>\n
\u015eirketin Amerika’da yerle\u015fik veya kay\u0131tl\u0131 olmamas\u0131 veya faaliyet gösterecek \u015firketin Türkiye Cumhuriyeti kanunlar\u0131na göre kurulmu\u015f bir olmas\u0131, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin kanun ve yasalar\u0131na uyum zorunlulu\u011funu ortadan kald\u0131rmamaktad\u0131r. Her ne kadar Türkiye’de kurulmu\u015f, bir Türk savunma sanayii \u015firketi olunsa da a\u015fa\u011f\u0131da özetleyece\u011fimiz durumlarda Amerika’n\u0131n savunma sanayii ürünlerinin ihracat\u0131na ili\u015fkin düzenlemelerine (örne\u011fin, ITAR) uyma yükümlülü\u011fü kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bu noktada, sorulmas\u0131 gereken ilk soru üretilen veya ticareti yap\u0131lan savunma sanayi ürünün veya hizmetinin Amerika’dan ithal edilen bir teknoloji, teknik bilgi, parça veya bile\u015fen içerip içermedi\u011fi noktas\u0131nda yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r. Bu sorunun cevab\u0131n\u0131n olumlu olmas\u0131 halinde ürününün ihrac\u0131 noktas\u0131nda birtak\u0131m engeller olabilece\u011fi göz ard\u0131 edilmemelidir.<\/p>\n
Aksine bir yakla\u015f\u0131m \u015firketlerin yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmalarda yükümlülüklerini yerine getirememesi, dolay\u0131s\u0131yla sözle\u015fme kaynakl\u0131 tazminat ödemekle yükümlü olmas\u0131 gibi, i\u015f ve itibar kayb\u0131na sebep olabilecek sonuçlar do\u011furabilece\u011fi gibi Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin yetkili mercileri taraf\u0131ndan idari para cezalar\u0131na çarpt\u0131r\u0131lman veya ceza yarg\u0131lamas\u0131na maruz kal\u0131nmas\u0131 gibi daha vahim sonuçlar da do\u011furabilir. A\u015fa\u011f\u0131da sizler için söz konusu düzenlemelerin Amerika Birle\u015fik Devletleri vatanda\u015f\u0131 olmayan ki\u015filer veya Amerika’da faaliyet göstermeyen \u015firketler üzerinde ba\u011flay\u0131c\u0131 olabilece\u011fi durumlar\u0131 k\u0131saca özetlemeye çal\u0131\u015ft\u0131k. <\/p>\n
‘ITAR’, Uluslararas\u0131 Silah Ticareti Düzenlemeleri<\/strong><\/p>\n ‘ITAR’, Uluslararas\u0131 Silah Ticareti Düzenlemeleri (International Traffic in Arms Regulations<\/em>), ABD’de savunmaya ili\u015fkin mal ve hizmetlerin ihrac\u0131na (export<\/em>), yeniden ihrac\u0131na (re-export<\/em>) ve devrine (re-transfer<\/em>) ili\u015fkin temel düzenleme olup 22.U.S.C. 2778 Silah \u0130hracat\u0131n\u0131 Kontrol Kanunu (the Arms Export Control Act<\/em>) ve 2013 tarihli Düzeltilmi\u015f Silah \u0130hracat\u0131n\u0131n Yönetimine ili\u015fkin Ba\u015fkanl\u0131k Emri (Administration of Reformed Export Controls) çerçevesinde uygulanmaktad\u0131r. ITAR 22 numaral\u0131 Federal Düzenlemeler Kanunu’nun (the Code of Federal Regulations ‘C.F.’<\/em>) 120-130. maddeleri aras\u0131nda düzenlenmi\u015f ve uygulamas\u0131 D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n ITAR’\u0131n 121. maddesi, Birle\u015fik Devletler Mühimmat Listesi (United States Munitions List – USML<\/em>) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ITAR kapsam\u0131ndaki savunma malzemelerini sayarak aç\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Söz konusu listede ad\u0131 geçen her türlü askeri malzeme, bunlarla ili\u015fkili teknik bilgiler ve yine listede say\u0131lan askeri hizmetler ITAR kapsam\u0131nda kabul edilmektedir. Bir ba\u015fka ifade ile ilgili listede yer alan Amerika’dan ithal edilen bir teknoloji, teknik bilgi, parça veya bile\u015fenin üçüncü ülkelere aynen veya farkl\u0131 bir platformun parças\u0131 \u015feklinde ihraç edilmesi halinde ITAR düzenlemelerine tam uyum gerekecektir.<\/p>\n ITAR Aç\u0131s\u0131ndan ‘Yabanc\u0131 Kimse’ Terimi<\/strong><\/p>\n Son derece karma\u015f\u0131k kurallar bütünü olarak tan\u0131mlayabilece\u011fimiz ITAR düzenlemeleri içinde baz\u0131 sorumluluklar sadece kanun kapsam\u0131nda ABD vatanda\u015f\u0131, ye\u015fil kart sahibi ki\u015fileri veya ABD’de kurulmu\u015f \u015firketleri (US Person) ilgilendirirken bir tak\u0131m hususlar ise mevzuatta tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle yabanc\u0131 kimseler (Foreign Person) için geçerli olabilmektedir. Kimi durumlarda ise ilgili mevzuat hükümleri her iki gruptaki ki\u015filer için de ba\u011flay\u0131c\u0131 olabilmektedir.<\/p>\n ITAR’\u0131n 120.16. maddesi ‘yabanc\u0131 kimse’yi ilgili ABD mevzuat\u0131na göre yasal olarak mukim olmayan ya da korumadan faydalanmayan herhangi bir \u015fah\u0131s olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Yine ayn\u0131 maddeye göre bu tan\u0131m uluslararas\u0131 örgütler, yabanc\u0131 hükümetler veya onlara ba\u011fl\u0131 olarak çal\u0131\u015fanlar ile ‘ABD’de kurulmam\u0131\u015f veya ABD’de ticaret yapmak amac\u0131yla organize edilmemi\u015f her türlü yabanc\u0131 kurum, i\u015f ortakl\u0131\u011f\u0131, i\u015ftirak, vak\u0131f, dernek ya da di\u011fer grup ve olu\u015fumlar\u0131<\/em>’ da kapsamaktad\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, \u015firketin ABD’de kurulmam\u0131\u015f olmas\u0131 ya da ticareti yapacak gerçek ki\u015fi olarak ABD vatanda\u015f\u0131 yahut ye\u015fil kart sahibi olunmamas\u0131 halinde, ilgili ki\u015filer ITAR kapsam\u0131nda ‘yabanc\u0131 kimse’ olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n Bir ITAR düzenlemesinin yabanc\u0131 bir kimseyi etkileyip etkilemedi\u011fi de\u011ferlendirilirken, düzenlemelerin ABD ki\u015fisi (US Person) ya da yabanc\u0131 kimseleri esas al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131 hususuna dikkat edilmelidir. Öte yandan 120.14. madde gere\u011fince münhas\u0131ran ABD ki\u015fisi ya da yabanc\u0131 kimse esas al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 takdirde düzenlemenin her ikisini de kapsad\u0131\u011f\u0131 kabul edilmektedir.<\/p>\n ITAR’\u0131n 120.19’uncu maddesi ITAR kapsam\u0131ndaki ürünlerin yeniden ihracat\u0131na veya devrine ili\u015fkin düzenlemeleri içermektedir. Söz konusu madde aç\u0131k bir \u015fekilde maddenin kanunda tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle yabanc\u0131 ki\u015fileri veya ABD ki\u015fisi kabul edilen ki\u015fileri kapsad\u0131\u011f\u0131 yönünde bir ifade bar\u0131nd\u0131rmamaktad\u0131r. Bu nedenle, ABD men\u015feili ve ITAR kapsam\u0131ndaki ürün, bu ürünlere ili\u015fkin teknik bilgilerin, yedek parça veya bile\u015fenlerin bir kez Türkiye’ye girdikten sonra ba\u015fka bir ürüne entegre edilmi\u015f olsa dahi, Türk savunma sanayi \u015firketleri taraf\u0131ndan üçüncü ülkelere ihracat\u0131, ITAR’\u0131n istisna maddelerine tabi olmad\u0131kça ITAR kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmeli ve ilgili taahhütler öncelikle uyum\/izin sürecinden geçirilmelidir..<\/p>\n ITAR Kapsam\u0131nda Yeniden \u0130hracat ve Yeniden Devir<\/strong><\/p>\n Yukar\u0131da bahsedildi\u011fi üzere, yabanc\u0131 kimseler USML’de say\u0131lan savunma malzemeleri kapsam\u0131nda yeniden ihracat veya yeniden transfer gerçekle\u015ftirmek yahut arac\u0131l\u0131k faaliyetlerini yürütmek amac\u0131yla lisans almal\u0131d\u0131r. ITAR’\u0131n 120.19. maddesine göre bir savunma malzemesinin herhangi bir \u015fekilde yabanc\u0131 bir ülkeden ba\u015fka bir yabanc\u0131 ülkeye sevkiyat\u0131 yeniden ihracat olarak de\u011ferlendirilmektedir. Bu kapsama teknik verinin[1]<\/a> ihraç edildi\u011fi yabanc\u0131 ülke d\u0131\u015f\u0131nda bir yabanc\u0131 bir ülke vatanda\u015f\u0131 veya daimi mukimine aç\u0131klanmas\u0131 veya herhangi bir \u015fekilde devri de dahildir. Yine yabanc\u0131 kimseler aras\u0131nda ITAR’a tabi bir hava ta\u015f\u0131t\u0131, deniz ta\u015f\u0131t\u0131 veya uydunun mülkiyetinin, kontrolünün veya tescilinin devri de yeniden ihracat kapsam\u0131na girmektedir.<\/p>\n 120.51. madde yeniden devri bir savunma malzemesinin ayn\u0131 yabanc\u0131 ülke s\u0131n\u0131rlar\u0131 içerisinde gerçekle\u015fecek nihai kullan\u0131m ya da nihai kullan\u0131c\u0131da de\u011fi\u015fim veya üçüncü bir ki\u015fiye geçici devir olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Yine benzer bir düzenlemeyle, teknik verinin aç\u0131kland\u0131\u011f\u0131 veya devrin gerçekle\u015fti\u011fi ülkenin vatanda\u015f\u0131 ya da daimi mukimi yabanc\u0131 kimseye aç\u0131kland\u0131\u011f\u0131 haller de yeniden transfer olarak kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n Özetle, gerçek veya tüzelki\u015finin ABD men\u015feili bir savunma ürününün veya hizmetin dahil oldu\u011fu bir ticareti ele al\u0131rken , ITAR hükümlerine uyum konusunda özen göstermelidir. . Peki, bu nas\u0131l sa\u011flanabilir?<\/p>\n ITAR ile Uyumluluk<\/strong><\/p>\n 123.9. madde ile düzenlendi\u011fi üzere, yabanc\u0131 kimseler bir savunma malzemesinin ihracat lisans\u0131nda belirtilen d\u0131\u015f\u0131nda bir nihai kullan\u0131c\u0131ya, nihai kullan\u0131ma veya var\u0131\u015f yerine yeniden ihracat\u0131 yahut yeniden devri halinde öncelikle Savunma Ticareti Kontrol Müdürlü\u011fü’nden (Directorate of Defense Trade Controls – ‘DDTC’<\/em>) yaz\u0131l\u0131 izin al\u0131nmal\u0131d\u0131r. DDTC bu husustaki ba\u015fvurularda, ba\u015fvuruculardan kararla\u015ft\u0131r\u0131lan nihai kullan\u0131c\u0131, nihai kullan\u0131m ve var\u0131\u015f yerlerine ili\u015fkin hususlar\u0131 eri\u015febildikleri bütün bilgileri göz önünde bulundurarak belirtmelerini beklemektedir.<\/p>\n ITAR, ABD men\u015feili bile\u015fen içeren savunma malzemelerinin yeniden ihracat\u0131 veya devrine ili\u015fkin belirli var\u0131\u015f yerleri aç\u0131s\u0131ndan bir istisna maddesi de içermektedir[2]<\/a>. Buna göre, bu kapsamdaki i\u015flemler belli ko\u015fullar alt\u0131nda DDTC’nin yaz\u0131l\u0131 onay\u0131na gerek duyulmaks\u0131z\u0131n gerçekle\u015ftirilebilir. Lakin yine de bu kapsamdaki yeniden ihracatlar aç\u0131s\u0131ndan, yeniden ihracat\u0131 takip eden 30 gün içerisinde duruma ili\u015fkin detayl\u0131 bir yaz\u0131l\u0131 bildirimin DDTC’ye sunulmas\u0131 beklenmektedir.<\/p>\n ABD makamlar\u0131 savunma malzemelerinin takibine büyük önem atfetmektedir. Bu sebeple ITAR düzenlemelerince, ITAR kontrolündeki bir savunma malzemesinin yeniden ihracat\u0131 söz konusu oldu\u011funda nihai kullan\u0131c\u0131 ve tüm al\u0131c\u0131lara i\u015flem konusu malzemenin ITAR’a tabi oldu\u011fu hususunda bildirim yap\u0131lmas\u0131 beklenmektedir.<\/p>\n Mevzuata Uymaman\u0131n Muhtemel Sonuçlar\u0131<\/strong><\/p>\n 127. madde ihlalleri ve bu ihlallere uygulanacak yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 düzenlemektedir. Bu düzenlemelere göre, ITAR k\u0131s\u0131tlamalar\u0131na ayk\u0131r\u0131 hareket edenler hakk\u0131nda hukuki ve cezai müeyyidelerin yan\u0131 s\u0131ra yasaklama karar\u0131 da verilebilecektir[3]<\/a>. Hukuki müeyyideler ITAR’\u0131n 127.10 ve 128. maddeleri uyar\u0131nca uygulanmaktad\u0131r. Öte yandan Amerika Birle\u015fik Devletleri Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 yetkililerince ihlallere ili\u015fkin ceza hukuku kapsam\u0131nda bir inceleme de yap\u0131labilme imkan\u0131 bulunmaktad\u0131r. Tüm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ITAR ihlalleri lisans ve di\u011fer ihracat ruhsatlar\u0131n\u0131n reddi ve iptaline yol açabilece\u011finden birçok i\u015f olana\u011f\u0131n\u0131n da kayb\u0131 anlam\u0131na gelecektir.<\/p>\n Özetle, ABD’de ihracat rejimi üç ana düzenleme ile temellendirilmi\u015ftir: ITAR, EAR (\u0130hracat Yönetim Düzenlemeleri), OFAC (Yabanc\u0131 Varl\u0131klar\u0131 Kontrol Ofisi Düzenlemeleri). ABD men\u015feli mal, ürün, teknoloji, bilgi vb. ticareti yapan \u015firketlerin bu düzenlemelerin üçünün de kapsaml\u0131 kurallar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmas\u0131 gerekmekle bu makalemizde k\u0131saca ITAR düzenlemelerinin genel kapsam\u0131 ve yabanc\u0131 gerçek veya tüzel ki\u015fileri nas\u0131l etkileyebilece\u011fi aç\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer düzenlemeler aç\u0131s\u0131ndan uyumlulu\u011fun sa\u011flanmas\u0131 hususunda, ITAR’a uyumluluk sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 takdirde EAR kapsam\u0131nda da uyumlulu\u011fun sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 tespiti de yap\u0131labilir. Öte yandan ITAR’a uyum sa\u011flama yükümlülü\u011fün olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda EAR kapsam\u0131nda yükümlülüklerin do\u011fabilece\u011fine dikkat edilmelidir.<\/p>\n Yazarlar: Kaan Erdo\u011fan, \u015eafak Herdem<\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a>Teknik veri ITAR’\u0131n 120.10. maddesinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Buna göre, ITAR kapsam\u0131ndaki bir savunma malzemesine ili\u015fkin her türlü bilgi teknik veri olarak kabul edilebilir. Ancak kamunun halihaz\u0131rda haiz oldu\u011fu bilgiler bu kapsamda de\u011ferlendirilemeyecektir.<\/p>\n