Stratejik de\u011feri itibariyle “temel gereklilik” olarak nitelenen savunma ürün ve sistemlerinin yerli imkanlar ile üretilebilmesini öncelik olarak belirleyen Türk savunma sanayii, halihaz\u0131rda birçok savunma sistemi platformunun yerli imkanlarla tasar\u0131m\u0131n\u0131 ve üretimini gerçekle\u015ftirdi. Her ne kadar söz konusu platformlar\u0131n tasar\u0131m\u0131 Türk \u015firket ve mühendisleri taraf\u0131ndan özgün bir \u015fekilde gerçekle\u015ftirilmi\u015f olsa da pek çok temel bile\u015fenin ithalat\u0131 hala bir zorunluluk olarak gözükmekte. Bu durum ise yerli imkanlarla üretilen platformlar\u0131m\u0131z\u0131n üçüncü ülkelere ihracat\u0131nda, platformu olu\u015fturan bile\u015fenleri ithal etti\u011fimiz ülkelerin ihracat düzenlemelerine uyum zorunlulu\u011fu getirebilmekte.<\/p>\n
Bu ülkelerin ba\u015f\u0131nda son dönemin stratejik ve politik \u015fartlar\u0131 gere\u011fi savunma sanayii alan\u0131nda i\u015f birliklerimizin gözle görülür bir \u015fekilde artt\u0131\u011f\u0131 Birle\u015fik Krall\u0131k gelmektedir. Birle\u015fik Krall\u0131k halihaz\u0131rda Türkiye ile büyük bir i\u015f hacmine sahiptir. Nitekim 2017 y\u0131l\u0131nda Birle\u015fik Krall\u0131k’tan Türkiye’ye yap\u0131lan savunma sanayi ihracatlar\u0131n\u0131n de\u011feri önceki y\u0131llara göre büyük bir art\u0131\u015fla 137 milyon \u0130ngiliz Sterlinine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r[1]<\/sup><\/a>. Keza sektörde faaliyet gösteren Türk \u015firketlerinin geçti\u011fimiz dönemlerde tedarikçi olarak tercih etti\u011fi ülkelerden birtak\u0131m engellemeler ile kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 ve alternatif kaynak aray\u0131\u015flar\u0131na girmesinin de etkisiyle önümüzdeki dönemde de bu alanda benzer bir ivmenin gözlemlenmesi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayacakt\u0131r. Birle\u015fik Krall\u0131k mevzuat\u0131ndaki ihracata ili\u015fkin temel düzenleme 2002 tarihli \u0130hracat Kontrol Kanunu’dur (<\/sup>Export Control Act<\/em>). Kanun, Birle\u015fik Krall\u0131k hükümetini kanun hükümlerince öngörülen ihracat kontrollerini ikincil bir mevzuatla geni\u015fletme hususunda yetkilendirmi\u015ftir. Buna ba\u011fl\u0131 olarak ç\u0131kar\u0131lan 2008 tarihli \u0130hracat Kontrol Düzenlemesi ‘Düzenleme’ (Export Control Order<\/em>), askeri ekipman ve ‘çift yönlü kullan\u0131m’ (dual-use<\/em>) düzenlemeleri aç\u0131s\u0131ndan (hem ticari hem askeri amaçlarla kullan\u0131labilen mallar, yaz\u0131l\u0131mlar, teknolojiler vb.) uygulanacak kontrollere ili\u015fkin düzenlemeler getirmektedir.<\/p>\n Düzenleme kapsam\u0131na dahil edilen askeri ve çift yönlü kullan\u0131m ürünleri ‘kontrole tabi mallar’ olarak kabul edilmekte ve bu kapsamda gerekli lisanslar al\u0131nmadan ihracatlar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131na müsaade edilmemektedir. \u0130lgili mevzuat\u0131n uygulanmas\u0131 Birle\u015fik Krall\u0131k Gelir ve Gümrük \u0130daresi (The UK’s HM Revenue and Customs<\/em>) sorumlulu\u011funda olup lisanslara ili\u015fkin sürecin yönetimi ise Uluslararas\u0131 Ticaret Departman\u0131’na (the Department of International Trade<\/em>) ba\u011fl\u0131 Birle\u015fik Krall\u0131k \u0130hracat Kontrolü Organizasyonu taraf\u0131ndan gerçekle\u015ftirilmektedir.<\/p>\n Birle\u015fik Krall\u0131k Stratejik \u0130hracat Kontrol Listesi (‘Kontrol Listesi’)<\/strong><\/p>\n Kontrol Listesi, ihracat\u0131 planlanan herhangi bir ürün, yaz\u0131l\u0131m veya teknolojinin kontrole tabi olmas\u0131 sebebiyle ihracat lisans\u0131 gerektirip gerektirmedi\u011fi hususunun netle\u015ftirilmesi için olu\u015fturulmu\u015ftur. Bir tak\u0131m istisnalar\u0131 haiz olmakla beraber, kontrol listesi içerisine dahil edilen ürünlerin ihracat\u0131 aç\u0131s\u0131ndan Birle\u015fik Krall\u0131k’\u0131n stratejik mallar\u0131n ihracat\u0131n\u0131n yönetiminde görevli birimi olan \u0130hracat Ortak Kontrol Birimi’ne (Export Control Joint Unit – ‘ECJU’<\/em>) lisans ba\u015fvurusunda bulunulmas\u0131 gerekmektedir. Lakin burada dikkat edilmesi gereken bir di\u011fer husus, ECJU’nun Kontrol Listesi kapsam\u0131nda say\u0131lmayan ürünler aç\u0131s\u0131ndan da askeri ya da kitle imha silah\u0131 olarak kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin belirli endi\u015feleri bulundu\u011fu takdirde, nihai kullan\u0131m kontrolünde bulunma yetkisini haiz oldu\u011fudur.<\/p>\n Kontrol Listesi, imalat\u0131 tamamlanm\u0131\u015f madde ve sistemler ya da hammadde ve bile\u015fenler dahil olmak üzere pek çok mal ve hizmeti kapsamaktad\u0131r. Buna göre, silahlar ve patlay\u0131c\u0131lar; askeri amaçla tasarlanm\u0131\u015f yahut geli\u015ftirilmi\u015f mal, teknoloji, yaz\u0131l\u0131m veya bile\u015fenler; belirli teknik standartlar\u0131 haiz ve sivil\/askeri amaçlarla kullan\u0131labilecek olan çift yönlü kullan\u0131m ürünleri, teknolojiler, yaz\u0131l\u0131mlar, dokümanlar veya diyagramlar gibi çe\u015fitli birçok ürün ve hizmet Kontrol Listesi’nin kapsam\u0131 içerisindedir. Keza askeri veya çift yönlü kullan\u0131ma aç\u0131k teknik veya e\u011fitim rehberleri, diyagramlar ve projeler de yine bu kapsamda de\u011ferlendirilmektedir. Bunun bir sonucu olarak, kontrole tabi teknolojiye ili\u015fkin bilgi içeren bir elektronik dosya transferi dahi lisansa tabi olacakt\u0131r. Hatta lisans mükellefiyetine geçici ihracatlar da dahil oldu\u011fundan, muhtemel al\u0131c\u0131lara fuarda sergilemek ya da askeri anma törenlerine kat\u0131lmak için kontrole tabi ürünün geçici olarak Birle\u015fik Krall\u0131k d\u0131\u015f\u0131na ç\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlarda dahi ihracat lisans\u0131 al\u0131nmas\u0131 gerekecektir.<\/p>\n Lisansa tabi bir ürünün lisans al\u0131nmaks\u0131z\u0131n ihraç edilmesi mümkün olmayaca\u011f\u0131ndan böyle bir durumda ilgili ürünlere el konulmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra sorumlular hakk\u0131nda soru\u015fturma ba\u015flat\u0131lacak ve idari para cezas\u0131 uygulanabilecektir.<\/p>\n Yeniden \u0130hracat (<\/strong>Re-export<\/em>)<\/strong><\/p>\n Üretti\u011fi özgün ve yerli tasar\u0131ma sahip savunma platform ve sistemlerini üçüncü ülkelere ihraç ederek sektörün sürdürülebilir bir ekosistem üzerine kurulmas\u0131n\u0131 hedefleyen Türk savunma sanayii \u015firketlerinin, bu konuda en çok kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 zorluklar\u0131n ba\u015f\u0131nda, ürettikleri platformlar\u0131n ithal bile\u015fenlerinin yeniden ihracat\u0131na ili\u015fkin ilgili ülkelerin yapt\u0131\u011f\u0131 düzenlemelerdir. Söz konusu düzenlemeler ülkelerin ihracat kontrollerine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiklik gösterebilmektedir.<\/p>\n Birle\u015fik Krall\u0131k da t\u0131pk\u0131 savunma sanayi ihracat\u0131nda dünya lideri konumunda olan Amerika Birle\u015fik Devletleri gibi askeri ve çift kullan\u0131m ürünlerin ihracat\u0131na ili\u015fkin özel kontrol sistemleri öngörmü\u015ftür. Her ne kadar Birle\u015fik Krall\u0131k mevzuat\u0131nda ABD’nin ITAR düzenlemeleri gibi ihracat sonras\u0131 sürece dair bir izleme sistemi öngörülmemi\u015fse de özellikle nihai kullan\u0131c\u0131n\u0131n lisans de\u011ferlendirmelerinde yer etti\u011fi önem gibi birçok hususta ihracat rejimleri aras\u0131nda benzerlik oldu\u011fu görülmektedir.<\/p>\n ECJU lisans düzenleme karar\u0131n\u0131 verirken 8 ana kriteri göz önünde bulundurmaktad\u0131r:<\/p>\n ECJU bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ürünlerin daha sonra bir askeri ekipmana monte edilerek ba\u015fka bir ülkeye ihraç edilme ihtimali gibi durumlar\u0131 da göz önünde bulundurmaktad\u0131r. Kararlar bir ölçüde ihracat\u0131n nereye yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Nitekim insani yard\u0131m ve bar\u0131\u015f\u0131n korunmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lacak ihracatlar gibi s\u0131n\u0131rl\u0131 istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda ambargo uygulanan ülkelere[2]<\/sup><\/a> kontrole tabi ürünlerin ihracat\u0131na izin verilmemektedir.<\/sup><\/p>\n Özetle, Birle\u015fik Krall\u0131k kontrole tabi bir ürünün ihracat\u0131 için lisans ba\u015fvurusu a\u015famas\u0131nda gerekli riskleri analiz edecek, lisans düzenlenip lisansa uygun bir prosedürle ihracat gerçekle\u015ftirildi\u011finde Birle\u015fik Krall\u0131k mevzuat\u0131 kapsam\u0131nda devam eden kontrol uygulamalar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmayacakt\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Yazarlar: \u015eafak Herdem, Kaan Erdo\u011fan<\/p>\n <\/p>\n [1]<\/sup><\/a>2013-2017 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki ihracatlara ili\u015fkin verileri incelemek isterseniz:<\/sup><\/p>\n\n