Zira mevcut gerilim, uzun y\u0131llard\u0131r kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 i\u015f birlikleri ile olu\u015fturulmu\u015f savunma sanayi proje ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n mevcut durumdan nas\u0131l etkilenece\u011fi bugünlerde savunma sanayi çevreleri taraf\u0131ndan en çok konu\u015fulan konular aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Bu tür durumlarda olas\u0131 krizlere kar\u015f\u0131 elde stok tutmak veya alternatif tedarik kaynaklar\u0131 aramak gibi pek çok önleme ba\u015fvurulmas\u0131na ra\u011fmen, ABD \u015firketlerinin sanayi i\u015fbirli\u011fi programlar\u0131 kapsam\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 projeler veya sözle\u015fmeye tabi di\u011fer i\u015fler ve yine Türk savunma \u015firketleri taraf\u0131ndan üretilen bir çok ürünün ABD kaynakl\u0131 bile\u015fenlere ihtiyac\u0131 olmas\u0131 , olas\u0131 bir ambargonun iki ülke savunma sanayi için olu\u015fturabilece\u011fi sars\u0131nt\u0131n\u0131n fay hatlar\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n
Söz konusu etkinin kapsam ve hukuki dayana\u011f\u0131 henüz netlik kazanmam\u0131\u015f olsa dahi, hukuken ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmamakla birlikte, Amerika Birle\u015fik Devletleri Temsilciler Meclisi D\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler Komitesi taraf\u0131ndan, 10 Haziran 2019’ da al\u0131nan karar, olas\u0131 ambargoya ili\u015fkin hukuki dayanak ve kapsama dair önemli i\u015faretler bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. ABD-Türkiye müttefikli\u011finin son dönemdeki geli\u015fmelerden olumsuz etkilenmesine dair endi\u015felerin yans\u0131malar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 karar, özellikle Türkiye’nin S-400 almas\u0131 halinde F-35 Mü\u015fterek Taarruz Uça\u011f\u0131 Projesi’ne (‘F-35 Projesi’) kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n sona erdirilmesi ve ABD Has\u0131mlar\u0131yla Yapt\u0131r\u0131mlar Yoluyla Mücadele Yasas\u0131 (Countering American Adversaries Through Sanctions Act – <\/em>‘CAATSA’) kapsam\u0131nda yapt\u0131r\u0131mlar uygulanmas\u0131 ça\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmaktad\u0131r. F-35 Projesi ve CAATSA olmak üzere iki temel basl\u0131k alt\u0131nda, olas\u0131 yapt\u0131r\u0131mlara ili\u015fkin genel bir de\u011ferlendirme a\u015fa\u011f\u0131da yer almaktad\u0131r. <\/p>\n CAATSA Nedir?<\/strong><\/p>\n CAATSA, 2 A\u011fustos 2017 tarihinde ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald J. Trump taraf\u0131ndan imzalanan ve \u0130ran, Kuzey Kore ve Rusya gibi ülkelere kar\u015f\u0131 kimi yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n öngörüldü\u011fü bir federal kanundur. CAATSA’n\u0131n gündem konusu olaya ili\u015fkin önem arz eden k\u0131sm\u0131 231. maddede yer alan Rusya Federasyonu Hükümeti’nin \u0130stihbarat ve Savunma Sektörleri ile \u0130\u015flem Yapan Ki\u015filere Yapt\u0131r\u0131m Uygulanmas\u0131 ba\u015fl\u0131kl\u0131 düzenlemelerdir. \u0130lgili maddeye göre, ABD Ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan, Rusya Federasyonu Hükümeti’nin istihbarat ya da savunma sektörlerinin parças\u0131 olan ya da onun ad\u0131na hareket eden kimselerle bilerek ‘kayda de\u011fer’[1]<\/a> bir i\u015flem tesis eden ki\u015filere CAATSA’n\u0131n 235. maddesinde say\u0131lan yapt\u0131r\u0131mlardan be\u015fi ya da daha fazlas\u0131 uygulanacakt\u0131r.<\/p>\n CAATSA Yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 Nelerdir?<\/strong><\/p>\n CAATSA 235. maddesinde 12 farkl\u0131 yapt\u0131r\u0131mdan olu\u015fan bir liste öngörmü\u015ftür. Buna göre ABD Ba\u015fkan\u0131,<\/p>\n F-35 Proje Mutabakat\u0131<\/strong><\/p>\n F-35 Projesi’ne dair temel hukuki meseleler kat\u0131l\u0131mc\u0131 devletlerce imzalanan Mü\u015fterek Taarruz Uça\u011f\u0131n\u0131n Üretimi, Desteklenmesi ve Sürekli \u0130yile\u015ftirilmesine \u0130li\u015fkin Mutabakat Muht\u0131ras\u0131[3]<\/a> (‘Antla\u015fma’) ile düzenlenmi\u015ftir. Antla\u015fma’n\u0131n 17.1. maddesinde olas\u0131 uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n çözümüne ili\u015fkin bir maddeye yer verilse dahi çözüm yolu olarak hakem veya yarg\u0131 yolu öngörülmesi yerine kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 görü\u015f al\u0131\u015fveri\u015fi ile yetinilmi\u015ftir.<\/p>\n Halihaz\u0131rda ABD ve Türkiye aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmal\u0131 durumun bir sonucu olarak, senelik F-35 Yönetim Kurulu Toplant\u0131s\u0131’n\u0131n Türkiye’nin kat\u0131l\u0131m\u0131 olmaks\u0131z\u0131n gerçekle\u015ftirilmesinin yan\u0131 s\u0131ra F-35 e\u011fitimi alan Türk personelin 31 Temmuz 2019’da ülkeden ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n beklendi\u011finin iletilmesi, F-35’e ili\u015fkin yap\u0131lacak teslimatlar\u0131n süresiz olarak durdurulmas\u0131, Türkiye’nin yeni i\u015f pay\u0131 almamas\u0131 ve hatta sahip oldu\u011fu i\u015f pay\u0131na ili\u015fkin alternatiflerin aranmaya ba\u015flanmas\u0131 ilgili madde kapsam\u0131nda bir çözümün dü\u015fük olas\u0131l\u0131k oldu\u011funu gösterir niteliktedir[4]<\/a>.<\/p>\n Öte yandan Antla\u015fma’n\u0131n 19.1. maddesi kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n Antla\u015fma kapsam\u0131ndaki bütün faaliyetlerinin ihracat kontrolüne ili\u015fkin olanlar dahil olmak üzere kendi ulusal kanun ve düzenlemelerine uygun olarak yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 aç\u0131kça ifade etmi\u015ftir. Bir federal kanun olan CAATSA’n\u0131n ABD mevzuat\u0131n\u0131n parças\u0131 oldu\u011fu ve düzenlenen yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n getirdi\u011fi s\u0131n\u0131rlamalar ve yasaklamalar\u0131n Antla\u015fma’n\u0131n uygulanmas\u0131na engel te\u015fkil etmesinin kaç\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu göz önüne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, olas\u0131 bir yapt\u0131r\u0131m durumunda ABD’nin, F-35 Projesine dair tasarruflar\u0131n\u0131 Antla\u015fman\u0131n 19.1. maddesine dayand\u0131rabilece\u011fi beklenebilir.<\/p>\n Olas\u0131 bir yapt\u0131r\u0131m\u0131n F-35 uçaklar\u0131n\u0131n teslimat\u0131n\u0131n süreksiz bir \u015fekilde ertelenmesi ve\/veya Türkiye’nin F-35 Projesi kapsam\u0131nda üstlendi\u011fi sorumluluklardan el çektirilmesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olabilece\u011fi gibi, kapsam\u0131n F-35 Projesi d\u0131\u015f\u0131nda her iki ülkenin savunma sanayini derinden etkileyebilecek \u015fekilde, Türk savunma sanayii \u015firketlerinin ürettikleri ürünlerde ABD men\u015feli bile\u015fenler olmas\u0131 veya ABD savunma \u015firketlerinin Türkiye’de yerle\u015fik savunma \u015firketleri ve devlet kurumlar\u0131yla olan ticari ili\u015fkilerini kapsar nitelikte olmas\u0131 da ihtimaller aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n ABD’nin daha önce uygulamaya koydu\u011fu yapt\u0131r\u0131mlarda ise söz konusu yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kapsam\u0131n\u0131 risk\\maliyet analizi gibi de\u011ferlendirmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda kendi ulusal ç\u0131karlar\u0131na en az zarar verir nitelikte tasarlad\u0131\u011f\u0131 görülmektedir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle ABD’li yetkililerin duruma ili\u015fkin yapt\u0131klar\u0131 muhakeme, vermek isteyecekleri mesaj\u0131n tonu, olas\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kapsam\u0131nda belirleyici olacakt\u0131r sonucuna ula\u015f\u0131labilir. Olas\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar ABD’li \u015firketlerin halihaz\u0131rda Türk \u015firketleri veya Türk Silahl\u0131 Kuvvetleri ile olan sözle\u015fmeleri kapsamamas\u0131 veya halde uygulamada olan sözle\u015fmelerin yükümlülüklerinin tasfiyesi için ek süreler tan\u0131mas\u0131 ihtimaller dahilindedir. Sonuç olarak söyleyebilece\u011fimiz CAATSA ve F-35 Projesi temelinde \u015fekillenebilecek yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n sonuçlar\u0131 olaca\u011f\u0131 kesin olmakla birlikte yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kapsam\u0131 ve bu sonuçlar\u0131n etkisinin derinli\u011fi ve kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise siyasi ve diplomatik geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u015fekillenecektir.<\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a>ABD Hükümeti taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan k\u0131lavuza (Public Guidance on Sanctions with Respect to Russia’s Defense and Intelligence Sectors Under Section 231 of the Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act of 2017<\/em>) göre, ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 i\u015flemin ‘kayda de\u011fer’ olup olmamas\u0131n\u0131 birçok farkl\u0131 faktöre ba\u011fl\u0131 olarak de\u011ferlendirmektedir. Bunlara, i\u015flemin ABD ulusal güvenli\u011fine ve d\u0131\u015f politikas\u0131na etki oran\u0131 ve i\u015flemin Rusya Hükümeti’yle ili\u015fkisinin boyutu örnek verilebilir.<\/p>\n [2]<\/a>ITAR düzenlemeleri bu kapsamda yer ald\u0131\u011f\u0131ndan savunma sanayi alan\u0131nda gerçekle\u015ftirilecek ithalatlar\u0131n böyle bir olas\u0131 yapt\u0131r\u0131mdan do\u011frudan etkilenece\u011fi tespiti yap\u0131labilir.<\/p>\n [3]<\/a>Antla\u015fma’n\u0131n \u0130ngilizce orijinalinin güncel hali için: http:\/\/www.jsf.mil\/downloads\/documents\/JSF_PSFD_MOU_-_Update_4_2010.PDF<\/em><\/a>, (eri\u015fim tarihi: 13.06.2019)<\/p>\n [4]<\/a>C. Todd Lopez, DOD Sets Date to Begin ‘Unwinding’ Turkey From F-35 Program, 7 Haziran 2019, https:\/\/www.defense.gov\/explore\/story\/Article\/1870207\/dod-sets-date-to-begin-unwinding-turkey-from-f-35-program\/<\/em><\/a> (eri\u015fim tarihi: 13.06.2019)<\/p>\n <\/p>\n Yazarlar: \u015eafak Herdem & Kaan Erdo\u011fan<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Amerika Birle\u015fik Devletleri (\u2018ABD\u2019) ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda son d\u00f6nemlerde ya\u015fanan, S-400 krizine olarak ifade edilen gerilim iki \u00fclke ili\u015fkilerinde y\u00f6netimi hassasiyet gerektiren bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7722,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-1138","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gelisen-teknoloji","masonry-post","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1138","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1138"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1138\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7735,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1138\/revisions\/7735"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7722"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1138"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1138"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/herdemlaw.com\/en-us\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1138"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n